คำถามใหญ่ที่เกิดขึ้น..หากเกิดรายการสำหรับเด็กในช่วงไพร์ม ไทม์ นั่นคือ รายการทีวีที่ดีแก่เด็กจะเป็นรายการประเภทใด รูปแบบรายการจะเป็นอย่างไร..จะอยู่ในช่วงเวลาใดถึงจะพอเหมาะพอสมสำหรับเด็ก..คำถามเหล่านี้เป็นคำถามที่ผู้ใหญ่ จำเป็นต้องทำความเข้าใจเด็ก..เป็นสำคัญ

ผลการสำรวจ ภาคสนามมูลนิธิเครือข่ายครอบครัวและสำนักวิจัยเอแบคโพลล์ เรื่อง ประชาชนคิดอย่างไรต่อการ จัดสรรช่วงเวลา ของสื่อทีวีเพื่อ การ ศึกษาของเด็ก เยาวชน และครอบครัว ถึงพฤติกรรมการชมโทรทัศน์ พบว่า วันจันทร์-ศุกร์ โดยเฉลี่ยจะอยู่ที่ 4.82 ชั่วโมงต่อวัน และวัน เสาร์-อาทิตย์ จะเป็น 6.19 ชั่วโมงต่อวัน…ซึ่งจากผลการสำรวจดังกล่าว ยังระบุชัดว่า อิทธิพลต่อพฤติกรรมการบริโภคสื่อสารมวลชนประเภทนี้ ร้อยละ 45.7 ระบุถึงรายการทีวีที่ส่งผลกระทบต่อเด็กที่มีอายุไม่เกิน 12 ปี เพียงปานกลาง ร้อยละ 38.0 ระบุถึงผลกระทบ ที่เกิดขึ้นมาก และ ร้อยละ 8.9 ระบุถึง ผลกระทบที่มีน้อยจนกระทั่งไม่ส่งผลกระทบใดใดทั้งสิ้น..

ถึงอย่างไร บนชุดเหตุผลของการสำรวจเดียวกันได้ระบุถึงความสำคัญต่อนโยบายการจัดสรรช่วงเวลาสื่อทีวีของรัฐบาลให้เป็นเวลาเฉพาะของเด็ก ซึ่ง ร้อยละ 72.2 บอกว่าเห็นด้วยอย่างยิ่ง 6.1 ระบุว่าไม่เห็นด้วยและ 21.7 แสดงจุดยืนข้างที่ไม่มีความเห็น..ใดใด

ชุดสำรวจ..นี้ได้ตอบคำถามชุดเหตุผลชุดหนึ่งที่ให้และไม่ให้ความสำคัญแก่ช่วงเวลาดังกล่าวแก่เด็ก ชุดเหตุผลที่เห็นด้วยเป็นอย่างมากบอกว่า เป็นเรื่องที่ดี เพราะสื่อสารมวลชนเป็นประเด็นใหญ่ที่ต้องให้ความสนใจ การจัดสรรช่วงเวลาที่ดีแก่เด็ก จะเป็นเรื่องของการให้ความรู้ เพิ่มความรู้ ทันเหตุการณ์ทาง ด้านการศึกษา ครอบครัวจะเกิดความใกล้ชิดกัน สร้างความอบอุ่นให้ครอบครัว เด็กจะเกิดความคิด สร้างสรรค์มากกว่า รายการในปัจจุบัน.. สำหรับกลุ่มที่ไม่เห็นด้วย จะมองไปที่เรื่องของความซ้ำซากของรายการ จะเกิดรายการลักษณะเฉพาะเจาะจงเกินไปหรือไม่..กลายเป็นความจำเจ ก่อให้เกิดสภาวะเครียดทางอารมณ์ ควรอย่างยิ่งที่จะมีรายการในลักษณะที่หลากหลาย เหมาะสมกับทุกเพศวัยมากกว่า..

ชุดความคิดเหล่านี้ แสดงให้เห็นวิธีคิดลักษณะหนึ่งที่สังคมไทยจะต้องตอบ นั่นคือว่า รายการที่ดี ที่สร้างสรรค์เป็นรายการ ที่ก่อสภาวะความเครียด ทางอารมณ์ เป็นเรื่องของความจำเจหรือไม่ ..รายการที่ไม่เจาะจงกลุ่มเป้าหมาย มีความหลากหลายสร้างความคิดสร้างสรรค์ ได้จริงหรือเปล่า. .ประเด็นเหล่านี้จะ ตอบ ได้เมื่อเด็กได้ให้ความเห็น..

บทสรุป งานระดมความคิดเห็นของเด็กและเยาวชน เกี่ยวกับผลกระทบบนความต้องการในเรื่องสื่อโทรทัศน์ 13 –14 ธันวาคม 2546 สมาคมบำเพ็ญ ประโยชน์แห่งประเทศไทย อนุสาวรีย์ชัย และที่สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ห้อง 101 โดย มูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็ก และอนุกรรมการ ด้านเด็กเยาวชนและครอบครัว ที่เน้นการระดม ความคิดเห็นจาก เครือข่าย เด็กและเยาวชนนักจัดรายการวิทยุชุมชนจำนวน 50 คน จาก 8 จังหวัด ภาคตะวันออก ภาคตะวันตก และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ พบว่า เด็กและเยาวชน มีความต้องการสื่อโทรทัศน์ตาม สายตาที่เห็นและ เป็นเรื่องที่ผู้ใหญ่หลาย คนควรจะ ต้องรับฟัง…

ต่อคำถามที่ว่า รายการโทรทัศน์ที่ดีควรจะต้องเป็นอย่างไร บนชุดการนำเสนอของเด็ก ที่ระบุถึงตัวโฆษณาบอกว่า มีทั้งจุดดีและจุดเสีย และมักจะเป็น เรื่องการโน้มนำให้เกิดการบริโภคมากกว่าจะชี้ถึงข้อมูลที่เป็นจริงของสินค้าบิดเบือนสร้างข้อเท็จจริงชุดใหม่ ..ที่นักขายโฆษณาคงต้องออกมายอมรับว่า ตนเองทำเพียงเพื่อขายสินค้าให้ได้มากกว่าจะทำเพื่อสร้างข้อมูลของสินค้าที่รอบด้าน ..ควรจะต้องเป็นการนำเสนอข้อเท็จจริงอย่างรอบด้านไม่ปิดบังซ่อนเร้น ..ซึ่งเรื่องนี้คงต้องฝากไปถึงความจริงใจของพ่อค้าและนักขายโฆษณา..ในการเสนอสินค้า..

ส่วนของรายการที่ดีนั้น เครือข่ายนักจัดรายการวิทยุชุมชนตัวน้อย เล่าประสบการณ์การรับชมอย่างหนึ่งที่นักจัดรายการจำเป็นต้องมี นั่นคือ รายการ ที่ดีจำเป็นต้องมีทั้งสาระและบันเทิง ทันสมัย ทันยุค ทันเหตุการณ์ ซึ่งจะทำดั่งนี้ได้ ผู้ผลิตรายการจำเป็นต้องมีอิสระทางความคิดเห็น ไม่อิงกับทุนใคร ๆ และต้องส่งเสริมสถาบันครอบครัว เน้นประเพณีและวัฒนธรรมที่ดีงามของไทย ใครจะมาเปิดโชว์สัดส่วน โดยเฉพาะหน้าอกระหว่างออกอากาศ จำเป็นจะต้องทบทวนและถกเถียงให้ได้ว่า มีความพอเหมาะพอสมแค่ไหน …ไม่นำเสนอเรื่องราวลามก ทั้งกาย วาจา ใจ ให้ทั้งความ บันเทิงพร้อม สอดแทรกคุณธรรม จริยธรรมที่เหมาะสม คืนกำไรสู่สังคม ช่วยแก้ไขปัญหาชาวบ้านที่ยากไร้ สนับสนุนฐานการมีส่วนร่วม เปิดโอกาสให้ผู้ชม จากทางบ้านได้ร่วมแสดงความคิดเห็นไขคำปรึกษาและตอบข้อข้องใจหลากหลาย..ทั้งประเด็นร้อนและเย็น..

เด็ก ๆ กลุ่มนี้ ให้เหตุผลว่า ปัจจุบัน รายการโทรทัศน์ ประเภทข่าวสาร ละคร เกมโชว์ รายการประเภทวาไรตี้ และโฆษณาเป็นจุดสร้าง ความคิดและ มีอิทธิพลเป็นอย่างมาก สร้างจำนวนผู้รับชมได้หลากหลายและมีเป็นจำนวนมาก แต่รายการประเภทสารคดี สำรวจโลก กลับมีน้อยและรายการที่เด็ก ๆ สามารถรับชมได้เป็นประจำ นั่นคือ รายการการ์ตูนเพียงชนิดเดียวเท่านั้น ทั้งการ์ตูนวอลล์ดิสนีย์ ญี่ปุ่น และที่ตามติดเห็นจะเป็นการ์ตูนไทย นอกจากนี้ยังมีรายการข่าวเด็ก เช่น จิ๋วแจ๋วเจาะโลก และรายการข่าวอื่น ๆ ที่สร้างอารมณ์เช่น สะเก็ดข่าว ระเบียงข่าว หรือสีสันบันเทิง..

สำหรับรายการละคร เด็ก ๆ กลุ่มนี้ให้ความเห็นว่า ยังมีละครบางเรื่องที่ให้คุณธรรม สอนความดี ความกตัญญู สร้างแง่คิดระหว่างเพื่อน ความ เป็น กลุ่มก้อน ความสามัคคี เช่น ละคร ดาวมังกร สายน้ำผู้ชาย ส่วนที่ให้ความรู้เรื่องประวัติศาสตร์ได้แก่ ละครเรื่องสายโลหิต หรืออนุรักษ์เพลงลูกทุ่งอย่าง ชาช่า ที่รัก…

สำหรับรายการเกมโชว์ เด็ก ๆ กลุ่มนี้จะเน้นถึงเกมโชว์ที่เรียกการมีส่วนร่วมได้มากที่สุด เกมโชว์ที่จัดว่าอยุ่ในลักษณะสนุกสนานและให้ความรู้ไปด้วยได้แก่ เกมแฟนพันธุ์แท้ เกมเศรษฐี ชิงร้อยชิงล้าน ระเบิดเถิดเทิง เกมทศกัณฑ์ ทีวีแชมป์เปี้ยน 07 โชว์ รวยรายวัน และที่ฮิตติดใจเด็ก ๆ กลุ่มนี้มากที่สุดเห็นจะเป็น รายการซูเปอร์จิ๋วววว..

สำหรับวาไรตี้ที่ให้ความผ่อนคลาย เน้นสาระประโยชน์และเรียกเสียงเฮฮาได้อย่างอบอุ่น นักจัดรายการวิทยุชุมชนตัวน้อยของเราให้ความเห็นว่า คดีเด็ด เป็นรายการที่น่าสนใจ หรือ สัญญามหาชน ที่ได้บุคลิกของความอบอุ่น สมาคมชมดาว สะท้อนเรื่องราวของดาราอย่างทะลุถึงด้านสว่างและด้านมืด รายการคนหัวหมอ รายการหลังคาเดียวกัน รายการบ้านรักลูก รายการ โอท็อป ที่ส่งเสริมสถาบันครอบครัว และสายใยแห่ง ความสัมพันธ์ระหว่าง ชุมชน..รายการสำรวจโลก อันเป็นรายการสารคดีเพียงรายการเดียวที่เด็ก ๆ กลุ่มนี้ให้ความเห็นว่า เป็นรายการที่สร้างสรรค์ความรู้เรื่องชีวิตสัตว์โลก…

สำหรับรายการโฆษณา เด็ก ๆ นักจัดรายการวิทยุชุมชนจาก 3 ภาค ลงความเห็นเป็นเสียงเดียวกันว่า เป็นสิ่งที่ผู้ใหญ่จำเป็นต้องทบทวนและหามาตรการ ควบคุม กำกับดูแล เพราะเข้าข่ายหรือมีลักษณะที่สร้างแรงจูงใจเกินความจริง อย่างเช่น โฆษณาแชมพู ที่มีหลายยี่ห้อ ซึ่งเมื่อนำมา ใช้แล้วไม่เห็นผลทันตาเห็น อย่างในโฆษณา หรือสินค้าที่มอมเมา และสร้างผลเสียแก่สุขภาพ ไม่ได้ให้คำแนะนำในการใช้สินค้า ซึ่งจะก่ออันตราย และอาจมีการใช้ผิด ประเภทหาก มีการนำเสนอที่บิดเบือน ไม่ได้สร้างข้อมูลที่ครบถ้วน สร้างภาพ สร้างข้อมูลที่เกินจริง เช่น โฆษณาที่ระบุว่า ดื่มแล้วเป็นลูกผู้ชายตัวจริง หรือที่ให้ผลเสีย แก่ร่างกาย เช่น มาม่า เครื่องดื่มชูกำลัง หรือ เบียร์หลายยี่ห้อที่สร้างค่านิยมความเป็นไทยขึ้นมาและชักนำให้คนดื่ม หรือ โฆษณาแชมพู ที่เน้นส่วนโค้งเว้า..

รายการข่าวเป็นอีกกรณีที่เด็กกลุ่มนี้ให้ความคิดเห็นว่า บางทีก็เกิดการละเมิดล่วงเกิน สิทธิส่วนบุคคลมากจนเกินไป เช่น การออกข่าว โจมตีคุณครูที่เป็นพ่อค้า หนังเอ็กซ์ หรือกรณีครูข่มขืนลูกศิษย์ หรืออย่างรายการเกมโชว์ประเภทที่ล้วงเอาข้อมูลที่เป็นส่วนตัวมากจนเกินไปอย่างเช่น รายการ ZTV ..

ในส่วน..ของรายการบางประเภทที่เด็ก ๆ กลุ่มนี้ลงความเห็นว่า ไม่สามารถแยกแยะได้ว่า มีประโยชน์หรือโทษมากน้อยกว่ากัน อย่างเช่น ละครหรือการ์ตูน ที่เน้นการต่อสู้ รบราฆ่าฟัน เน้นฉากที่รุนแรง เพิ่มแสงสีสรรให้อลังการ์ด้วยการปล่อยพลังทำลายศัตรู อย่างเช่น เทพสามฤดู หรือรายการ์ตูนญี่ปุ่น ช่วงเช้าวัน เสาร์.. รายการเกมพิศวง ละครกาเหว่าที่บางเพลง ซึ่งรายการประเภทนี้เป็นเรื่องที่ต้องใช้ดุลยพินิจ เด็กกลุ่มนี้แสดงความเห็นว่า จำเป็นต้อง ให้ผู้ใหญ่เข้ามา ช่วยในการทำความเข้าใจ ขุนศึกตระกูลหยาง ที่เน้นฉากต่อสู้ การแก้แค้น ทีวีแชมป์เปี้ยน ดาราพาตะลุย ที่ระบุยังไม่ได้ว่าดีหรือไม่อย่างไร…

นอกจากนั้น นักจัดรายการวิทยุชุมชนตัวน้อย ๆ ของเรายังระดมพลังสมอง ให้ความเห็นถึงกระบวนการมีส่วนร่วมที่เด็ก ๆ สามารถเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งในการกำหนดขอบเขต ทิศทางของสื่อ ได้ ในระดับเบื้องต้น คือ เป็นผู้ชมที่ต้องใส่ใจในการให้หรือแสดงออกเรื่องความคิดเห็น เข้าร่วมแลกเปลี่ยนในเนื้อหาตามรายการต่าง ๆ บนความถนัดและความสามารถของเด็กแต่ละคน...

ในระดับผู้ผลิตรายการ เป็นทั้งผู้ดำเนินรายการ จัดฉาก บรรยากาศ และออกแบบชุด ในรายการ เขียนและกำกับเนื้อหาสาระทั้งหมด ในระดับความเป็น เจ้าของสื่อ ที่เด็กหลายคนฝันเอาไว้ เพียงแค่การให้ผู้ใหญ่ได้สนับสนุนให้เกิดสถานีวิทยุชุมชนของเด็ก เกิดการจัดสรรคลื่นความถี่ที่เป็นจริงเท่านี้ เด็ก ๆ ก็ภูมิใจกับความสนใจ เห็นใจที่ผู้ใหญ่จะมีให้เด็กอย่างที่สุด

ประเด็นหนึ่ง...ที่เด็ก ๆ กลุ่มนี้สะท้อนได้เป็นอย่างดีเยี่ยมในการจัดทำรายการทีวี คือ การเน้นสร้างจิตสำนึกสาธารณะ ไม่ก่อพิษภัยใดใดแก่สำนึกรับผิดชอบร่วมในสังคม จุดสำคัญ ต้องสร้างประโยชน์มากกว่สร้างมูลค่า..

บทสรุป ข้างต้นเป็นเสียงสะท้อนส่วนเดียว ของนักจัดรายการวิทยุชุมชนรุ่นเยาว์ จาก 3 ภาค ที่จำเป็นต้องได้รับการสร้างการร่วมมือจากผู้ใหญ่เป็นสำคัญ การให้กำลังใจ เน้นทักษะการเข้าถึง-เท่าทัน สื่อสารมวลชน หรือการเข้าไปมีส่วนในการผลิตรายการ ..ซึ่งวิทยุชุมชน จะเป็นจุดใหญ่ของชุด ปฏิบัติการ ที่สร้าง ความเท่าทัน ..ขณะที่ต้องยอมรับว่า เยาวชนบางส่วนไม่มีความรู้และโอกาสที่จะนำเสนอความต้องการ จำเป็นอย่างยิ่ง ที่ต้องอาศัยการประสาน ความเข้าใจกัน ระหว่างผู้ใหญ่ เด็กและชุมชนเป็นเกราะป้องกัน สิ่งแปลกปลอมที่ไหลบ่าเข้ามาทุกเมื่อเชื่อวัน..

เวที..เหล่านี้จะเป็นการสร้างประสบการณ์ ..วิธีคิด วิธีปฎิบัติ ..ใหม่.. ภายใต้การประชาสัมพันธ์ผ่านสื่อ ผ่านเวทีการเรียนรู้ ผ่านการสนับสนุน ของเครือข่าย ผู้ใหญ่และเครือข่ายชุมชน …โอกาสเป็นสิ่งที่ต้องสร้างโดยไม่จำเป็นต้องรอ ปลุกสำนึกการมีส่วนร่วม ปลุกสำนึกการเท่าทันสื่อสารมวลชนที่ทรงอิทธิพล ..เป็นพลังแห่งเยาวชน มหาชนในอันที่เลือกรับหรือไม่รับสิ่งใด..

ถึงอย่างนี้แล้ว ผู้ใหญ่ใจดีหลายท่านที่หวังจะเห็นเด็กเป็นอนาคตที่ดีของผู้ใหญ่ จะไม่ลุกทำอะไรสักอย่างหนึ่งได้เชียวหรือ…

ทีมงาน ThaiNGO
มูลนิธิกองทุนไทย
webmaster@thaingo.org

16 ธันวาคม 2546