แสงตะวันร่ำลาขอบฟ้าหมอง
ลำน้ำพองโรยราน้ำตาไหล
สำเนาดับสิ้นเสียงสำเนียงไพร
ระโหยไห้เหือดหายในสายลม

แม้สำเนาสิ้นเสียงสำเนียงดับ
ไม่ลาลับเจตนาผู้กล้าหาญ
จะต่อสู้สืบทอดอุดมการณ์
ร่วมสืบสานนำชัย..ให้สำเนา

สำเนา ศรีสงคราม ..นักสิทธิมนุษยชน คนล่าสุดที่ต้องสังเวยชีวิตให้กับกลุ่มทุน-อิทธิพล หลายปี ที่ชาวบ้านน้ำพอง รวมตัวกันเพื่อเรียกร้องให้โรงงานฟินิกซ์ พัลพ์แอนด์ เปเปอร์ จำกัด หยุดปล่อยน้ำเสียลงสู่บึงโจดและแม่น้ำพองเพราะทำให้ชาวบ้านไม่สามารถใช้น้ำเพื่อการอุปโภค บริโภค และปลาบางชนิดถึงกับสูญพันธุ์

ชมรมอนุรักษ์และฟื้นฟูลำน้ำพอง จ.ขอนแก่น ที่มี สำเนา ศรีสงคราม เป็นประธานชมรมอนุรักษ์และฟื้นฟูลำน้ำพองอันมีบทบาทสำคัญ ร่วมกับชาวบ้าน ผลักดัน เรื่องลำน้ำพองเน่าเสียเพราะโรงงานฟินิกซ์ พัลพ์แอนด์ เปเปอร์ จำกัด มาตั้งแต่ปี พ.ศ.2536

พี่สำเนา ต้องสังเวยชีวิตให้กับกลุ่มทุน-อิทธิพล เมื่อคนร้ายทำทีเข้ามาสอบถามพูดคุยและอ้างตัวว่าสนใจงานพัฒนาก่อนใช้ปืนยิงบริเวณท้ายทอย 1 นัด โดยมิทันได้โอบกอดสั่งลาลูกน้อยที่หันไปมอง ..อย่างตกตะลึง เหตุเกิดบริเวณกระท่อมกลางนา ข้างบ้านพัก หมู่ 8 ต.โคกสูง อ.อุบลรัตน์ จ.ขอนแก่น เวลาประมาณ 16.00 น.วันที่ 25 พ.ค. 2546 "น้ำพองที่รินไหล …ขอไว้อาลัยให้คนกล้าแห่งสายน้ำ จงนำพาความยุติธรรมสถิตย์ จาก ความตายของสายน้ำ……สำเนา ศรีสงคราม รวมข่าวเด่นไทยเอ็นจีโอ 5 มิถุนายน 2546..

นักสิทธิมนุษยชน รุ่นแล้วรุ่นเล่าที่ต้อง เอาชีวิตตนเอง-ครอบครัว วางเป็นเดิมพันในเหตุการณ์ขัดแย้งรุนแรง-ข้อร้องขอของชาวบ้านต่อกลุ่มทุน-อิทธิพล ที่สุดท้าย มักจบลงด้วยการสูญเสียถึงขั้น แลกชีวิต ..
หลายคนคงไม่รู้ว่า นักสิทธิมนุษยชน กี่คนที่เคลื่อนไหวร่วมกับชุมชน-ท้องถิ่น ต้องสังเวยชีวิตตนเองให้แก่ความโลภ และหลายคนคงไม่คิดว่า สังคมไทยยุค 2003 ที่ประชาคมโลกให้ความสำคัญ เลื่อนฐานะจากกลุ่มประเทศที่กำลังพัฒนาให้เป็นประเทศที่พัฒนาแล้ว หรือกอบกู้วิกฤตเศรษฐกิจได้ในระยะเวลาอันรวดเร็ว หรือประเทศที่มีนายกเป็นทั้งนักบริหารและมีวิสัยทัศน์..

แต่เกณฑ์เหล่านี้ กลับไม่ได้หมายความว่า สังคมไทย มีการพัฒนาอย่างเต็มรูป ทั้งทางด้านสังคม เศรษฐกิจ การเมือง วัฒนธรรม ภายใต้กรอบเกณฑ์แห่งสิทธิมนุษยชน ..เห็นได้อย่างชัดแจ้งว่ายังไม่ไปถึงไหน
ศูนย์ข้อมูลสิทธิมนุษยชนและสันติธรรม สสธ. และความร่วมมือจากกลุ่มองค์กรที่จับงานด้านสิทธิมนุษยชน ประชาธิปไตยและกลุ่มทำงานด้านสิ่งแวดล้อม ในนามความร่วมมือ คณะทำงาน ปกป้อง นักต่อสู้เพื่อสิทธิมนุษยชน อาทิ คณะกรรมการรณรงค์เพื่อประชาธิปไตย ครป. สภาสิทธิและการพัฒนาแห่งเอเซีย ฟอรั่ม เอเชีย คณะกรรมการประสานงานองค์กรสิทธิมนุษยชน กปส. สมาคมสิทธิเสรีภาพประชาชน สสส. …ได้จัดทำข้อมูลชุด บทรายงานสถานะการณ์ การคุกคามนักต่อสู้เพื่อสิทธิมนุษยชน และ15 กรณี การละเมิดสิทธิมนุษยชน 2544-45 (อภิโครงการรัฐ) ที่ให้ความเอื้อเฟื้อแก่ทีมงานไทยเอ็นจีโอ ซึ่งได้ลงสรุปเป็นบทความเชิงข่าวเอาไว้เป็นบางกรณี เพื่อเป็นที่รำลึกถึง ก่อนกาลเวลาจะกลืนกินเหตุการณ์เหล่านี้ ให้หายไปจากความทรงจำของ คน..ไทย ….

การคุกคามนักต่อสู้เพื่อสิทธิมนุษยชน ที่เป็นการคุกคามโดยตรงต่อผู้ที่เคลื่อนไหวเรียกร้อง ปกป้องสิทธิมนุษยชนของบุคคลขั้นพื้นฐาน สิทธิของชุมชน ว่าด้วยการ ส่งเสริมและคุ้มครอง นักต่อสู้เพื่อสิทธิตาม รัฐธรรมนูญ มักเริ่มต้นด้วยการข่มขู่ สร้างความหวาดกลัวในชีวิตและทรัพย์สิน ข่มขู่ด้วยวาจา ว่าหากไม่ยุติการ เคลื่อนไหวจะใช้วิธีการที่รุนแรงไปสู่การลอบสังหาร หากขัดแย้งกับ หน่วยงานรัฐก็จะ ใช้กระบวนการทางกฏหมาย เพื่อยุติการเคลื่อนไหวและจำกัดการแสดงความคิดเห็นต่าง ๆ ..

กรณีการคุกคามข่มขู่

เดือนมีนาคม 2545 มีการใช้กำลังทหารเข้าปฏิบัติการพื้นที่เขื่อนรับร่อ อำเภอ ท่าแซะ จังหวัดชุมพร
เดือนมิถุนายน คนร้ายลอบยิงผู้นำสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ จังหวัด ลำพูน
14 กรกฎาคม 2545 ข่มขู่-คุกคามนักต่อสู้สิทธิมนุษยชนทางเชื้อชาติ จังหวัดเชียงใหม่
การข่มขู่จากเจ้าหน้าที่รัฐและบุคคลไม่ทราบฝ่าย กรณีโครงการท่อก๊าซไทย-มาเลย์เซีย พฤษภาคม-ธันวาคม 2545
ทำลายทรัพย์สินและที่พัก ทำร้ายร่างกายกลุ่มแกนนำผู้ได้รับผลกระทบกรณีเขื่อนปากมูล ตลอดระยะเวลาการชุมนุม
กรณีเผาทำลายที่พักชาวประมง เกาะไผ่ จังหวัดกระบี่ ผู้เรียกร้องที่คืนกับทางอุทยาน

กรณีสังหารบุคคล-แกนนำ
สังหารนายจุรินทร์ ราชพล แกนนำกลุ่ม อนุรักษ์ป่าชายเลน ตำบลป่าคลอก อำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต 30 มกราคม 2544
กรณีสังนายนรินทร์ โพธิ์แดง แกนนำกลุ่มอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ เขาชะอางกลางทุ่ง 1 พฤษภาคม 2544
ลอบยิงนายพิทักษ์ โตนวุธ อดีตประธานชมรมอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยรามคำแหง ที่ปรึกษาชาวบ้านลุ่มน้ำชมพู อำเภอเนินมะปราง จังหวัด พิษณุโลก
ปิดปากนางฉวีวรรณ ปึกสูงเนิน เจ้าหน้าที่ อบต.นากลาง 21 มิถุนายน 2544 อำเภอสูงเนิน จังหวัดนครราชสีมา ผู้ที่พยายามเปิดเผย การคอร์รัปชั่นของเจ้าหน้าที่ใน อบต. นากลาง
สังหารนายสุวัฒน์ วงศ์ปิยะสถิตย์ แกนนำคัดค้านโครงการบ่อกำจัดขยะราชาเทวะ อำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ
สังหารนายสมพร ชนะพล แกนนำกลุ่มอนุรักษ์ลุ่มน้ำกระแตะ อำเภอ กาญจนดิษฐ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานี..
สังหารนายแก้ว ปินปันมา 23 มิถุนายน 2545 สมาชิกสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือและแกนนำชาวบ้านที่เข้าไปใช้ที่ดินในพื้นที่กิ่งอำเภอดอยหล่อ จังหวัด เชียงใหม่
สังหารนายบุญสม นิ่มน้อย วันที่ 2 กันยายน ในพื้นที่ ตำบลบางแก้ว อำเภอบ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี แกนนำกลุ่มอนุรักษ์และคัดค้านการก่อสร้างโครงการโรงแยกคอนเดนเสท ในพื้นที่อำเภอบ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี
สังหารนายปรีชา ทองแป้น สารวัตรกำนัน อ.ทุ่งสง วันที่ 27 กันยายน 2545 แกนนำกลุ่มเรียกร้องสิทธิชุมชนจากโครงการก่อสร้างบ่อบำบัดน้ำเสียเทศบาลตำบลปากแพรก อำเภอทุ่งสง จ.นครศรีธรรมราช
ลอบสังหารนายบุญฤทธิ์ ชาญณรงค์ วันที่ 15 ธันวาคม 2545 บริเวณสวนยางพารา ต.คลองพา อ.ท่าชนะ จ.สุราษฎร์ธานี แกนนำเรียกร้องสิทธิชุมชนและต่อต้านการค้าไม้เถื่อน ของเจ้าหน้าที่หน่วยอนุรักษ์ อุทยานแห่งชาติแก่งกรุง ต.คลองพา อ.ท่าชนะ จ.สุราษฎร์
ลอบสังหาร นายบุญยงค์ อินต๊ะวงศ์ จังหวัดเชียงราย แกนนำต่อต้านโรงโม่หินดอยแม่ออกรู วันที่ 20 ธันวาคม 2545
สังหารนายคำปัน สุกใส 1 กุมภาพันธ์ 2546 ผู้ใหญ่บ้านนักอนุรักษ์-รองประธานเครือข่ายป่าชุมชนแม่น้ำปิงตอนบน แกนนำคัดค้านการบุกรุกที่ดินอันเป็นป่าชุมชนของเจ้าหน้าที่ป่าไม้ชุมชน
สังหารนายชวน ชำนาญกิจ 4 กุมภาพันธ์ 2546 แกนนำชุมชนต้านยาเสพติด อำเภอฉวาง จังหวัดนครศรีธรรมราช

กรณีข่มขู่ ลอบสังหารแต่รอดชีวิต ..
นางจินตนา แก้วขาว แกนนำชุมชนบ้านกรูดถูกมือปืนสาดกระสุนใส่บ้านนับสิบนัด และทำการระเบิดปั๊มน้ำมันขนาดเล็กซึ่งอยู่บริเวณหน้าบ้าน แถมถูกฟ้องร้องเพื่อดำเนินคดีหลายคดี 14 มกราคม 2544
นายยุทธนา เขมะเกรียงไกร สมาชิกกลุ่มอนุรักษ์ที่มีบทบาทสำคัญ ถูกคนร้ายใช้ปืนยิงใส่จำนวน 5 นัด กระสุนเข้าที่น่องซ้าย จำนวน 1 นัด 15 มกราคม 2544
พ่อทองเจริญ สีหาธรรม ผู้นำชาาวบ้านปากมูล อ.โขงเจียมแกนนำสมัชชาคนจน ถูกคนร้าย 4 คน มีอาการมึนเมาใช้อาวุธปืนปล้นชิงทรัพย์ ทำร้ายร่างกาย ทรัพย์สิน หนึ่งในจำนวนนั้นอ้างว่า เป็นเจ้าหน้าที่รัฐ 20 เมษายน 2545
นายวัชรินทร์ อุประโจง กรรมการเกษตรกรภาคเหนือและสมาชิก อบต. ศรีดงเย็น อำเภอชัยปราการ จังหวัดเชียงใหม่ ถูกลอบยิง หวิดเสียชีวิต 16 มิถุนายน 2545
นายลือชาย ยารังสี และนายวิวัฒน์ ปินตา นายกสมาคมเพื่อการรักษาสิ่งแวดล้อม อำเภอแม่เมาะ และแกนนำชาวบ้านห้วยคิง โดยกลุ่มบุคคล ที่เสียผลประโยชน์จากการคัดค้าน เปิดหน้าดินระเบิด เหมืองลิกไนต์เฟส 5 ใช้อาวุธปืนยิงข่มขู่หลังจากเดินทางกลับมาจากการเข้าร้องเรียน ต่อนายกรัฐมนตรีที่ทำเนียบรัฐบาล 19 มิถุนายน 2545

กว่า 2 ปี ที่ผ่านมาภายใต้การบริหารงานของรัฐบาลใหม่ ที่เกิดตามกรอบรัฐธรรมนูญฉบับปี 2540 ถือได้ว่าเป็นช่วง หัวเลี้ยวหัวต่อที่สำคัญ ของสังคมการเมืองไทย ในขณะที่ศักดิ์ศรีแห่ง มนุษยชนและ สิทธิมนุษยชนถือเป็นหัวใจสำคัญของรัฐธรรมนูญฉบับนี้ นอกเหนือจากการจัดวางกลไกการบริหารประเทศ กรอบแนวนโยบายแห่งรัฐ กลไกอิสระเพื่อการตรวจสอบ ติดตามและถ่วงดุลย์อำนาจ บริหารได้ถูก ออกแบบขึ้นเพื่อยกระดับประสิทธิภาพ ประสิทธิผล เน้นความโปร่งใส และการมีส่วนร่วม ของประชาชนอย่างกว้างขวางในกระบวนการการตัดสินใจ

กลไกที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับภารกิจการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนอันได้แก่คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติรวมถึงผู้ตรวจการแผ่นดินของวุฒิสภาและตุลาการศาลปกครอง จะมีบทบาทสำคัญยิ่งในการเสริมสร้างกระบวนการตรวจสอบในระบบการเมืองอีกด้วย กลไกอิสระอื่น ๆ ไม่ว่าจะเป็น คณะกรรมการการเลือกตั้ง สำนักงานตรวจเงินแผ่นดิน ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ และคณะกรรมการปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ ......สภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติก็เป็นกลไกอิสระที่มีภารกิจเฉพาะส่วน..นอกจากนี้กลไกใหม่ที่ยังมิได้เกิดขึ้นอันได้แก่ กสช.และกทช. ตามบทบัญญัติในมาตรา 40 องค์กรอิสระด้านสิ่งแวดล้อม ตามมาตรา 56 และองค์กรอิสระด้านการคุ้มครองผู้บริโภค ตามมาตรา 57 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย 2540 รวมถึงกฏหมาย การจัดทำประชาพิจารณ์และลงประชามติจะมีบทบาทอย่างยิ่งในการขยายการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในกระบวนการขับเคลื่อนและพัฒนาสังคมอย่างชัดเจนและเป็นรูปธรรมยิ่งขึ้น

ปมเงื่อนที่สำคัญประการหนึ่งในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนก็คือ รัฐและกลไกราชการยังขาดความเข้าใจในการบทบาทการมีส่วนร่วมขององค์กรภาคประชาชนและประชาสังคมอย่างแท้จริง อันส่งผลให้เกิดเป็นอคติและทัศนคติด้านลบต่อองค์กรภาคประชาชน มีความคิดหรือรู้สึกเหยียดหยาม เกลียดชัง ดูถูก ดูแคลนประชาชนและไม่ให้ความร่วมมือหรือสนับสนุนตราบใดที่ช่องว่างนี้ยังดำรงอยู่ การพัฒนาสังคม การพัฒนาสิทธิมนุษยชน ก็คงเกิดขึ้นได้ยาก..

สถานะการณ์สิทธิมนุษยชน ในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา เป็นเรื่องที่น่ากังขา มีคำถามและข้อสงสัยที่น่าสนใจ คือว่า รัฐบาลประกาศนโยบายในลักษณะประชานิยม ทำให้เกิดตลาดเสรีในประเทศ ที่พยายามเอาอกเอาใจประชาชน ที่อาจเรียกได้ว่าเป็นการติดสินบน ได้.. การละเมิดสิทธิมนุษยชน ในทางปฎิบัติแล้วทวีความรุนแรงและซับซ้อนมากขึ้น รัฐยุคใหม่มีความพยายามอย่างมากที่จะทำให้ปัญหากลับไม่เป็นปัญหา

ยุคสมัยที่ระบอบอุตสาหกรรม ลัทธิเสรีนิยมใหม่ทางการค้าและการเงินกำลังมีบทบาทครอบงำสังคมไทย โครงการต่าง ๆ ของรัฐได้ถูกจัดวางเพื่อตอบสนองต่อความต้องการในการแสวงหาผลกำไรสูงสุด ซึ่งส่งผลกระทบต่อสิทธิในการพัฒนา อันได้แก่สิทธิในการกำหนดวิถีชีวิต สิ่งแวดล้อมและทรัพยากรชุมชน กระบวนการการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจถูกลดทอนลง ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเขื่อน โรงไฟฟ้า โรงกำจัดขยะ บ่อบำบัดน้ำเสีย ซึ่งล้วนแล้วแต่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชน ทั้งทางตรงและทางอ้อม..

นอกเหนือจากนั้นกลุ่มบรรษัทข้ามชาติที่เข้ามาลงทุน รัฐมักจะยกอภิสิทธิ์ให้เป็นพิเศษภายใต้นโยบายการส่งเสริมการลงทุน รัฐมักจะยกประโยชน์ก่ออภิสิทธิ์ในข้อกำหนด เงื่อนไขต่าง ๆ รวมถึงมาตรฐานความปลอดภัย การคุ้มครองแรงงาน จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งในการสร้างมาตรฐาน มีมาตรการที่ชัดเจนเพื่อการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชน

พลเมืองดีของสังคม นักสิทธิมนุษยชน นักสิทธิชุมชนท้องถิ่น นักอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และผู้นำชุมชน กลับถูกข่มขู่คุกคามถึงขั้นเสียชีวิต เพียงเพราะเขาเหล่านั้นพยายามที่จะยืนยัน คัดคานอำนาจอันก่อประโยชน์ให้แก่กลุ่มบุคคล ซึ่งหากติดตามสถานการณ์อย่าใกล้ชิดจะพบว่า รัฐไทยยังมีแนวโน้มใช้ความรุนแรง และเด็ดขาดในการแก้ปัญหา มาตรการ เก็บ ผู้ค้ายาบ้า ประกาศสงครามขั้นแตกหัก เกิดปัญหาวิสามัญมาตรกรรม ต่อต้าน มีท่าทีรุนแรงต่อผู้ที่ไม่เห็นด้วยกับรัฐ ..จะมีอีกสักกี่ ร่าง ที่ต้องสังเวยคมเขี้ยวของผลประโยชน์ บนความเห็นที่แตกต่าง ในสังคมไทยยุค 2003 นี้..

ขอรำลึกถึง นักสิทธิมนุษยชน ทุกคนที่ลับร่าง..

ทีมงาน ThaiNGO
มูลนิธิกองทุนไทย
webmaster@thaingo.org

22 สิงหาคม 2546