“แนวคิดของโครงการ 30 ป่ารักษาทุกโรค มาจากการตั้งคำถามว่า ถ้าคนได้เข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติ และรู้สึกว่าตนเป็นเจ้าของป่าจะมีส่วนในการลดปัญหาการใช้ทรัพยากรตรงนี้หรือไม่? การเจ็บป่วย และ การขาดรายได้ ทำให้เข้าไปลักลอบล่าสัตว์ หรือก่อปัญหาต่างๆ แต่ถ้าพวกเขาได้ประโยชน์จากทรัพยากรต่างๆ ที่เขาเป็นผู้ดูแล และสามารถลดค่าใช้จ่ายบางอย่างที่จำเป็นในชีวิตประจำวัน และช่วยรักษาโรคตรงนี้ได้หรือไม่ นำไปสู่การจัดตั้งป่าชุมชน”

สมบัติ ชูมา

ตั้งแต่ปี 2547 เป็นต้นมา เราได้ติดตามจากชาวบ้าน จากการฝังตัวในพื้นที สถานการณ์การล่าสัตว์ มีจำนวนลดลงมาก การตัดไม้ในห้วยขาแข้งมีน้อย บุรุกป่าเกือบจะไม่มี นอกจากพื้นที่ๆ มีการทำการเกษตรโดยรอบอยู่แล้ว

และที่สำตคัญ ช่วงหลังมีสถานการณ์หนักๆ บริเวณพื้นที่บ้านใหม่ร่มเย็น คือมี เหมืองแร่เข้ามาสัมปทานบัตรฯ ชาวบ้านได้รวมตัวกันคัดค้าน ดำเนินเรื่องทุกอย่าง ประสานงานองค์กรที่เกี่ยวข้อง ประสานสื่อในพื้นที่ กระทั่งทางเจ้าของเหมืองแร่ได้ถอนตัวออกไป เป็นข้อพิสูจน์ความร่วมมือในการอนุรักษ์ของชาวบ้าน”

นายสมบัติ ยังกล่าวอีกว่า การที่ชุมชนมีความตื่นตัวเรื่องป่าชุมชน มาจากการมีนโยบายเรื่องการผนวกเขตกับกรมป่าไม้ พื้นที่ๆ อุดมสมบูรณ์ เป็นวนอุทยานจากภาครัฐ เลยต้องหามาตรการสสู้ เพราะหากนโยบายดังกล่าวเกิดขึ้นจึง ชาวบ้านก็ตั้งตกอยู่ในเขตวนอุทยาน และต้องปฎิบัติตามกฎ ข้อบังคับอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

“ผมมองว่า หลายชุมชนที่เข้าร่วมโครงการ เป็นชุมชนที่ผ่านสถานการณ์มามาก เช่น ในสมัยก่อนเคยเป็นพื้นที่ๆ สู้รบ จึงมีแนวคิด การปกป้องรักษาสิทธิของตัวเองสูงมาก และการที่ชาวบ้านอยากให้มีการจัดตั้งชุมชน เพราะอยากได้รับการรับรองสถานภาพชุมชน ไม่ว่าจากภาครัฐ หรือหน่วยงานไหนก็แล้วแต่”

บ้านใหม่ร่มเย็น ม.6 ต.เจ้าวัด อ.บ้านไร่ จ.อุทัยธานี เป็นอีกหนึ่งพื้นที่ ที่เข้าร่วมโครงการ 30 ป่า รักษาทุกโรค โดยชาวบ้านส่วนใหญ่มีอาชีพหาของป่า โดยเฉพาะหน่อไม้ ซึ่งจะมีโรงงานรับซื้อเพื่อทำหน่อไม้อัดปี๊บ ภายหลังจากการจัดตั้งป่าชุมชน โดยมีคณะกรรมการป่าชุมชน และชาวบ้านคอยดูแลผืนป่า มีการตั้งจุดสกัดร่วมกับเจ้าหน้าที่ บริเวณถนนทางเข้าออกหมู่บ้าน เพื่อตรวจตรารถจากคนนอกที่จะเข้ามาขนหน่อไม้ และของป่าอื่นๆ เป็นส่วนช่วยชะลอการใช้ทรัพยากร

นายมงคล เอกธวัชชัย ผู้ใหญ่บ้าน ม. 6 บ้านใหม่ร่มเย็นกล่าวถึงสาเหตุที่เข้าร่วมโครงการว่า

“เราอยากทำ เพื่อความยั่งยืนของธรรมชาติ ที่สำคัญเราอยากหาแนวร่วมกันชาวบ้าน กันออกจากหน่วยราชการบางคนที่มักใช้ข้อกฎหมาย เอารัดเอาเปรียบกับชาวบ้าน เสียเงินเสียทองที่จะให้ตัวเองรอดพ้นคดี โครงการป่าชุมชนเราได้มีการตั้งคณะกรรมการป่าชุมชนช่วยกันดูแลป่า คือกันคนนอก ออกจากพื้นที่ คือคุณหาได้ แต่ไม่สามารถเอารถมาขนออกไปได้ นอกจากนี้ยังมีการกำหนดระยะเวลาการปิดป่า ช่วงไหนหาได้ ช่วงไหนควรให้ป่าพักฟื้นตัว”

ผู้ใหญ่มงคล ยังให้ความเห็นว่า ถ้าชาวบ้านรับรู้ว่าป่าไม้มีความสำคัญอย่างไร และให้ความร่วมมือในการทำงาน อะไรก็ไม่สำคัญ ป่าขนาดนี้ไม่สามารถจะทำได้ทั้งหมดต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน

กระบวนการทำงานโครงการ 30 ป่ารักษาทุกโรคใน ปี 2549 - 2550 เป็นการจัดตั้งป่าชุมชน ซึ่งขณะนี้เรื่องทั้งหมดอยู่ในขั้นตอนการตีความกฤษฎีกา กรมป่าไม้ ส่วนปี 2551 จะเป็นการเสริมสร้างความเข้มแข็งในลักษณะเครือข่ายการทำงาน (ในพื้นที่เดิม) เพื่อขยายแนวคิดอนุรักษ์ผืนป่าไปสู่ ชุมนข้างเคียง อีก 34 ชุมชนที่กล่าวมาแล้วข้างต้น ตั้งแต่บ้านใหม่ร่มเย็น บ้านไร่ คุบอน โดยเอาพี่ๆ จาก 30 ชุมชนเดิมมาเป็นพี่เลี้ยง โดยเริ่มตั้งแต่การหมายแนวเขต และการดำเนินงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง

ตัวชี้วัดของโครงการ มีทั้งในส่วนของพื้นที่ป่า ทั้งก่อนทำงาน เช่น สำรวจข้อมูล และหลังทำงาน พื้นที่ไม่ถูกบุกรุก และคนทำงาน เช่นคณะกรรมการทำงานมีมากขึ้น และให้ความสนใจกิจกรรม ความพร้อมการจัดกิจกรรม เป็นต้น

แม้ว่าการจะรักษาทรัพยากรป่าจะมีวิธีที่แตกต่าง แต่ล้วนมีเป้าหมายเดียวกันคือการอนุรักษ์ป่าไว้ให้คงอยู่ โครงการ 30 ป่าฯ อาจไม่ใช่คำตอบที่ดีที่สุด เพราะโรคบางโรคต้องอาศัยระยะเวลาในการเยียวยารักษา และไม่ได้ระบาดกับผู้คนที่อยู่บริเวณขอบป่าเพียงเท่านั้น ยังแฝงตัวในกลุ่มผู้มีอิทธิพล ผู้มีอันจะกินแต่ไม่ยอมเยียวยารักษา

ซึ่งไม่ว่าจะใช้ 30 ป่า หรือสัก 100 ป่า ก็เป็นเรื่องที่น่ายินดี หากโรคร้า้ยโรคนี้้เลือนหายจากสังคมไทย

ทีมงาน ThaiNGO
มูลนิธิกองทุนไทย
webmaster@thaingo.org

8 ตุลาคม 2551