ความเคลื่อนไหว

๑ เมษายน ๒๕๔๕
ชาวบ้านกลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมอุดรธานีได้รวมตัวกันชุมนุมใหญ่ที่หน้าศาลากลาง คัดค้านโครงการเหมืองแร่โปแตซ และทำการยื่นหนังสือถึงนายกรัฐมนตรีผ่านทางผู้ว่าราชการจังหวัด เนื้อหาหนังสือที่ยื่นถึงนายกรัฐมนตรีคือให้มีการเปิดเผยสัญญา เปิดเผยรายงานผลกระทบสิ่งแวดล้อม และให้รัฐบาลทบทวนการพิจารณาผ่านร่างพระราชบัญญัติแร่ ที่ขัดกับรัฐธรรมนูญ

๓๐ เมษายน ๒๕๔๕
กรรมาธิการร่าง พระราชบัญญัติแร่ สมาชิกวุฒิสภาลงพื้นที่ไปชี้แจงและรับฟังความคิดเห็น จากข้าราชการและประชาชนในพื้นที่จังหวัดอุดรธานี ต่อเรื่องพระราชบัญญัติแร่ที่ผ่านความเห็นชอบจากสภาผู้แทนราษฎรแล้ว วุฒิสภานำมาแก้ไขใหม่ให้เอื้อประโยชน์สูงสุดต่อประเทศ เนื้อหาใน พระราชบัญญัติแร่ฉบับใหม่เกี่ยวกับการทำเหมืองแร่ใต้ดินที่ให้ผู้รับสัมปทานทำเหมืองใต้ดินลึก ๑๐๐ เมตรขึ้นไป โดยไม่ต้องได้รับอนุญาตจากผู้ที่อยู่ด้านบนจากเจ้าของที่ดิน ประกาศใช้เพื่อรองรับโครงการเหมืองแร่โปอตสขนาดใหญ่รอบพื้นที่รอยต่ออำเภอเมืองและกิ่งอำเภอประจักศิลาปาคม จังหวัดอุดรธานี ของบริษัท เอเชีย แปซิฟิค โปแตซ คอร์เปอร์เรชั่น จำกัด พื้นที่แห่งนี้เรียกว่าแหล่งแร่สมบูรณ์ ทีมีแร่โปแตซใต้ดินมากถึง ๓๐๐ ล้านตัน ครอบคลุมพื้นที่กว่า ๑.๕ หมื่นไร คณะกรรมาธิการฯ ได้ชี้แจงและตอบข้อซักถามประเด็นปัญหาจากชาวบ้าน โดยชาวบ้านบอกว่าไม่ต้องการเหมืองโปแตซ และกฎหมายที่ร่างขึ้นมานี้เป็นกฎหมายขายชาติ เพราะหากมีการลงทุนผู้ที่ได้รับผลประโยชน์สูงสุดคือนายทุน แล้วมีการถามถึงสัญญาที่กรมทรัพยากรธรณีไม่นำมาเปิดเผยต่อสาธารณชน นายสมคิด ศรีสังคม กล่าวว่าพระราชบัญญัติฉบับนี้ได้มีการเปลี่ยนแปลงแก้ไขเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด หากเรามีพระราชบัญญัติแร่นี้ก็จะทำให้เราสามารถดูแลสอดส่องเพื่อไม่ให้กระทบต่อชุมชนการลงทุนทำเหมืองแร่ได้ และในส่วนการมีส่วนร่วมของประชาชนก็ได้บัญญัติลงไปแล้ว

๒๖ กรกฎาคม ๒๕๔๕
งานสัมนา "วิพากษ์ ร่างกฎหมายแร่ เปิดช่องผลาญหรือคุ้มกันทรัพยากร" การร่างกฎหมายแร่ใหม่นี้มีสาเหตุมาจากกฎหมายเดิมให้อำนาจเด็ดขาดขึ้นอยู่กับการตัดสินใจจากส่วนกลางทั้งหมด จึงมีความพยายามแก้ไขกฎหมายใหม่แต่ก็ไม่ได้ครอบคลุมถึงสิทธิในการจัดากรทรัพยากร และขัดต่อรัฐธรรมนูญ เวทีสัมมนาจึงเสนอให้คว่ำร่างพระราชบัญญัติแร่ ที่กำลังจะเข้าสภาฯ เนื่องจากพระราชบัญญัติเปิดช่องทางให้มีการผลาญทรัพยากรแร่และกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ไม่ยอมรับสิทธิชุมชน

๕ สิงหาคม ๒๕๔๕
ชาวบ้านเข้าคัดค้านการจัดประชุมชี้แจงข้อมูล EIA ของบริษัทสัมปทาน เนื่องจากไม่เห็นด้วยกับจัดเวทีเพราะคณะทำงานศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมที่ผู้ว่าราชการแต่งตั้งขึ้นเมื่อวันที่ ๑ เมษายน ๒๕๔๕ ยังไม่สามารถหาข้อสรุปได้ และการทำงานของคณะกรรมการอยู่ในขั้นเริ่มต้นเท่านั้น ยังไม่ได้สรุปและรวบรวมข้อมูลจากผู้ที่เกี่ยวข้องเพื่อประกอบการศึกษา และชาวบ้านมองว่าจังหวัดทำเกินขอบเขตหน้าที่ เอื้ออำนวยให้กับบริษัทเอกชน

๖ สิงหาคม ๒๕๔๕
ชาวบ้านส่งตัวแทนเข้ายื่นหนังสือต่อเลขาธิการสำนักนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม เพื่อขอให้พิจารณารายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมโครงการ และเข้ายื่นหนังสือถึงนายกรัฐมนตรี และประธานสภาฯเพื่อขอให้ทบทวน ยับยั้ง ยกเลิกการแก้ไขพระราชบัญญัติแร่ ๒๕๑๐ และล้มเลิกโครงการเหมืองแร่โปแตซ อุดรธานี

๑๒ ตุลาคม ๒๕๔๕
ชาวบ้านในพื้นที่โครงการแร่โปแตซ เดินรณรงค์ต่อต้านโครงการเหมืองแร่โปแตซ ย้ำเจตนารมณ์คัดค้านการสร้างเหมืองแร่ เนื่องจากที่ผ่านมาชาวบ้านในพื้นที่ใกล้เคียงได้รับรู้ปัญหาผลกระทบจากโครงการมากขึ้น สามารถขยายเครือข่ายได้ และสามารถที่จะขยายเครือข่ายให้มากขึ้นจึงมีการจัดการรณรงค์ทำความเข้าใจ

๑๕ ตุลาคม ๒๕๔๕
ศาลรัฐธรรมนูญได้เริ่มตีความร่างพระราชบัญญัติแร่ ที่แก้ไขจากกฎหมายแร่ ๒๕๑๐ ตามที่สมาชิกวุฒิสภากว่า ๗๐ คนได้ร่วมลงชื่อเสนอผ่านประธานวุฒสภา ว่ามาตรา ๘๘/๓ และมาตรา ๘๘/๗ ของร่าง ขัดต่อรัฐธรรมนูญ มาตรา ๔๖ ๔๘ และ ๕๖ โดยศาลรัฐธรรมเชิญตัวแทนสว.ที่ร่วมลงชื่อยื่นตีความ พระราชบัญญัติแร่

๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๔๕
ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญมีมติ ๑๒ ต่อ ๒ เสียง ลงมติว่าพระราชบัญญัติแร่ไม่ขัดกับรัฐธรรมนูญ ภายหลังจากที่วุฒิสมาชิก เข้าชื่อให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญมาตรา ๒๖๒ วรรคหนึ่งว่าร่างกฎหมายแร่มาตรา ๘๘/๓ และ มาตรา ๘๘/๗ ขัดรัฐธรรมนูญหรือไม่ ผลจากการลงมติดังกล่าวทำให้บริษัทเอเซีย แปซิฟิก โปแตซ คอร์เปอเรชั่น จำกัด (เอพีพีซี) ซึ่งเป็นบริษัทร่วมทุนจากประเทศแคนาดาสามารถเดินหน้าโครงการทำเหมืองแร่โปแตซที่กิ่งอ.ประจักษ์ศิลปาคม และอ.เมือง จ.อุดรธานีต่อไปได้ โดยการทำเหมืองแร่ดังกล่าวสามารถขุดเจาะลึกลงไปใต้ผืนดินเกินกว่า ๑๐๐ เมตรได้ จะครอบคลุมพื้นที่เป็น ๑๐,๐๐๐ ไร่ เนื่องจากพระราชบัญญัติแร่ฉบับดังกล่าวเพิ่มพื้นที่ประทานบัตรจากเดิมที่เคยให้ได้ ๓๐๐ ไร่เพิ่มเป็น ๑๐,๐๐๐ ไร่ และอนุญาตให้ทำเหมืองใต้บ้านใครก็ได้โดยไม่ถือว่าละเมิดสิทธิส่วนบุคคลในระดับความลึกเกิน ๑๐๐ เมตร

๑ ธันวาคม ๒๕๔๕
องค์กรพัฒนาเอกชน ร่วมกันแถลงข่าว กรณีศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่า พระราชบัญญัติแร่ไม่ขัดต่อรัฐธรรมนูญ ซึ่งทางกลุ่มองค์กรพัฒนาเอกชนเห็นว่า การที่พระราชบัญญัติฉบับนี้ไม่ขัดต่อรัฐธรรมนูญนั้นเป็นการเปิดโอกาสให้เกิดการทำเหมืองใต้ดินอีกเป็นจำนวนมาก ในส่วนของเรื่องละเมิดแดนกรรมสิทธิ์ ที่ระบุว่าการทำเหมือ ๑๐๐ เมตรไม่ละเมิดเนื่องจากเป็นระดับความลึกที่ไม่สามารถจะทำอะไรได้ แต่ความเสี่ยงต่อการประสบปัญหาการทรุดตัวของดิน จะส่งผลตามมา จากนั้นยังมองว่าคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญไม่ให้ความสำคัญกับสิทธิชุมชน การมีส่วนร่วมของประชาชน และจะเป็นอันตรายเมื่อมีหน่วยงานนำคำวินิจฉัยไปใช้เป็นบรรทัดฐานในการกำหนดนโยบายสาธารณะกับกรณีอื่นๆ จะทำให้สิทธิของคนในชุมชนท้องถิ่นไม่มีความหมายเลย และมองว่ากฎหมายฉบับนี้เป็นกฎหมายขายชาติ เพราะสัญญาของเอกชนที่ทำไว้กับภาครัฐเขียนไว้ชัดเจนว่า รัฐต้องพยายามจนถึงที่สุด ในการให้ความช่วยเหลือแก่บริษัท หมายถึงเจตนารมณ์ที่เอื้ออำนวยให้กับเอกชน

๒๒ ธันวาคม ๒๕๔๕
กลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมอุดรธานี พร้อมด้วยเครือข่ายพันธมิตรภาคอีสาน ร่วมกันนำข้าวเปลือกมาร่วมสมทบเป็นกองทุนข้าวในการร่วมคัดค้านโครงการเหมือแร่โปแตซ ตัวแทนชาวบ้านกล่าวว่าเหตุที่ต้องทำเช่นนี้ก็เพื่อหาทุนในการต่อสู้ เนื่องจากชาวบ้านไม่มีอะไร ชาวบ้านเป็นเกษตรกรมีอาชีพทำนา มีข้าวเป็นหลัก และเพื่อเป็นการยืนหยัดที่จะต่อสู้ต่อไป

ความคืบหน้า ในวันที่ ๙ มกราคม ๒๕๔๖ ได้มีการเจรจาแก้ไขปัญหาโครงการเหมืองแร่โปแตซจังหวัดอุดรธานี ระหว่างกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมโดยมีนายสุภรณ์ อัตถาวงษ์ เลขานุการรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรฯ และกระทรวงอุตสาหกรรมโดยมีนายธีระชัย แสนแก้ว โฆษกกระทรวงอุตสาหกรรมเป็นตัวแทน กับกลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมอุดรธานี มีข้อตกลงร่วมกันว่า
๑.ให้กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม แต่งตั้งคณะทำงานพิจารณารายงานผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมโครงการเหมืองแร่โปแตซจังหวัดอุดรธานี ที่ผ่านความเห็นชอบจาก คชก.ไปแล้ว เพื่อพิจารณาถึงผลกระทบสิ่งแวดล้อมในทุกประเด็นใหม่อีกครั้ง โดยให้คณะทำงานมีจำนวน ๖ คน ประกอบด้วยผู้แทนกลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมอุดรธานี และนักวิชากรฝ่ายละ ๓ คน โดย ๑ ใน ๖ คนขอให้เป็นอาจารย์สถาบันราชภัฎอุดรธานี 1 คน
๒.ในระหว่างคณะทำงานกำลังพิจารณา EIA ขอให้ชะลอการอนุญาตออกประทานบัตรไปก่อนจนกว่าจะได้ข้อยุติ

เอกสารอ้างอิง
๑.โครงการฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติ
๒.เครือข่ายทรัพยกรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมภาคอีสาน