กรณีมติคณะรัฐมนตรีและนโยบายที่เกี่ยวข้องและส่งผลกระทบต่อการแก้ไขปัญหา

              1.กรณีมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 21 มกราคม 2546 เรื่อง เห็นชอบตามข้อเสนอของกรมสรรพาสามิต กระทรวงการคลัง เรื่อง การทำสุรากลั่นชุมชน
               โดยเครือข่ายเหล้าพื้นบ้านแห่งประเทศไทย กว่า 10 จังหวัดในภาคเหนือ ได้ชุมนุมหน้าศาลากลางจังหวัดเชียงใหม่ เมื่อวันที่ 16 มีนาคม 2546 เพื่อเรียกร้องให้นายกรัฐมนตรีลงมาแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนอันเกิดจากจากมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 21 มกราคม 2546 เรื่องการทำสุรากลั่นชุมชน ซึ่งถือว่ารัฐบาลนี้ไม่ปฏิบัติตามผลการเจรจาที่ตกลงไว้กับสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือฯ ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 9 เมษายน 2545 โดยตัวแทนเครือข่ายเหล้าพื้นบ้านฯ ได้มายื่นหนังสือให้ผู้อำนวยการพรรคไทยรักไทยสาขาภาคเหนือ เพื่อขอให้ประสานงานไปยังนายกรัฐมนตรีให้ลงมาแก้ไขปัญหาด้วยตนเอง โดยมีข้อเรียกร้อง 3 ประการ คือ
               ประการแรก ให้รัฐบาลประกาศยกเลิกพระราชบัญญัติสุรา พ.ศ. 2493 และมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 21 มกราคม 2546 เรื่องการทำสุรากลั่นชุมชนที่เอื้อประโยชน์ให้นายทุนเอาเปรียบประชาชน และลดการคุกคามสิทธิโดยเจ้าหน้าที่รัฐอ้างกฎหมายเป็นเครื่องมือในการกลั่นแกล้งจับกุมชาวบ้าน และให้เร่งออกพระราชบัญญัติจดแจ้งการผลิตและจำหน่ายเหล้าพื้นบ้าน พ.ศ.ฉบับประชาชน เพื่อเปิดโอกาสให้ชาวบ้านพัฒนาองค์ความรู้ภูมิปัญญาในการผลิตและจำหน่ายเหล้าที่มีคุณภาพภายในชุมชนท้องถิ่นได้
               ประการที่สอง ให้นายกรัฐมนตรีบัญชาการไปยังให้กรมสรรพสามิต ยุติการจับกุมเกษตรกรรายย่อยในนามสมาชิกเครือข่ายเหล้าพื้นบ้านแห่งประเทศไทย ในการผลิตและรักษาภูมิปัญญาเหล้าพื้นบ้านโดยทันที
               ประการที่สาม ให้สนับสนุนและส่งเสริมการวิจัยพัฒนาเหล้าพื้นบ้าน เพื่อให้เหล้าพื้นบ้านสามารถเป็นฐานสร้างรายได้ในเชิงเศรษฐกิจรวมถึงส่งเสริมการแปรรูป และเป็นการแก้ไขปัญหาราคาผลผลิตทางการเกษตรที่ตกต่ำ ซึ่งจะนำไปสู่การสร้างฐานระบบเศรษฐกิจของชุมชน
               ซึ่งบัดนี้ รัฐบาลยังไม่มีการแก้ไขปัญหาใดๆ ตามข้อเสนอของเครือข่ายเหล้าพื้นบ้าน นอกเนื่องจากการจับกุมและกลั่นแกล้งขึ้นบัญชีแกนนำชาวบ้านว่าเป็นผู้ประพฤติตนเยี่ยงผู้มีอิทธิพล เรียกไปตักเตือนให้หยุดการทำเหล้า มิเช่นนั้นจะดำเนินทางกฎหมายโดยเด็ดขาด ขณะที่นายทุนรายใหญ่ยังคงผูกขาดการต้มและขายเหล้าต่อไป

               2.กรณีผลกระทบจากนโยบายประกาศทำสงครามกับยาเสพติดของรัฐบาล
               ทำให้กลุ่มชนเผ่าและชาติพันธุ์กลายเป็นกลุ่มเป้าหมายหลักในการปราบปราม โดยรัฐมีกระบวนการจัดทำบัญชีดำโดยไม่มีการตรวจสอบ ทำให้กลุ่มชนเผ่าและชาติพันธุ์จำนวนหนึ่งถูกฆ่าตาย ถูกยึดทรัพย์สินเพียงแค่สงสัยว่ามีรถยนต์และพกเงินสดจำนวนหนึ่ง โดยไม่รู้ว่าใครคือผู้กระทำความผิด หรือรู้ก็ไม่กล้าต่อสู้ เนื่องจากกลุ่มชนเผ่าและชาติพันธุ์เป็นกลุ่มคนชายขอบ เป็นกลุ่มชนที่ถูกตราหน้าว่าสร้างปัญหาด้านความมั่นคงต่อประเทศชาติ และกลุ่มคนค้ายาเสพติด จึงทำให้ไม่มีและถูกทำลายความชอบธรรมในการเรียกร้อง และไม่มีสิทธิต่อรองนโยบายประกาศสงครามยาเสพติดของรัฐบาล จึงส่งผลกระทบอย่างมากต่อกลุ่มชนเผ่าและชาติพันธุ์ ดังปรากฏตัวอย่าง เช่น
               2.1 กรณีถูกฆ่าตัดตอนหมู่ 6 ศพ ที่หมู่บ้านผาลั้ง ตำบลห้วยชมพู อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย เมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2546 ซึ่งจำนวน 5 ใน 6 คน ไม่มีรายชื่ออยู่ในบัญชีดำ
               2.2 กรณีฆ่าชายเผ่าม้งต่อหน้าภรรยา ที่หมู่บ้านพุย ตำบลปางหินฝน อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ทั้งที่ชายชาวม้งคนนี้ได้รายงานตัวต่อเจ้าหน้าที่รัฐแล้ว แต่กลับถูกฆ่าตายระหว่างเดินทางกลับจากรายงานตัว
               2.3 กรณีชาวบ้านดอยผีลู ต.แม่นาเติง อ.ปาย จ.แม่ฮ่องสอน จำนวน 4 ครอบครัว ถูกเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองและ อส. อ.ปาย ยัดยาบ้า เมื่อวันที่ 4 เมษายน 2546 ซึ่งปัจจุบันถูกจำคุกอยู่ที่เรือนจำ จ.แม่ฮ่องสอน
               2.4 กรณีชาวบ้านดอยผีลู ต.แม่นาเติง อ.ปาย จ.แม่ฮ่องสอน ถูกเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองยึดทรัพย์สินและเงินสด จำนวนเงิน กว่า 370,000 บาท ข้อหาสงสัยว่าพกเงินมากผิดปกติและอาจจะได้เงินมาโดยไม่ชอบ
               2.5 กรณีการค้นชาวบ้านทั้งหมู่บ้านและจับกุม ในข้อหามีอาวุธปืนแก๊ป มีแร้วดักสัตว์ ไว้ครองครองผิดกฎหมายที่หมู่บ้าน ปางมะหัน ตำบลแม่สลองใน อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย
               2.6 กรณีการจัดทำบัญชีดำของเจ้าหน้าที่รัฐ ฝ่ายปกครองและเจ้าหน้าที่ตำรวจโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย ซึ่งผลกระทบทำให้กลุ่มชนเผ่าและชาติพันธุ์จำนวนมากกลายเป็นผู้ค้ายาเสพติด หรือผู้ที่เกี่ยวข้องกับยาเสพติด การจัดทำบัญชีดำดังกล่าว สร้างความไม่ไว้วางใจ สร้างความขัดแย้งระหว่างกลุ่มต่างๆในชุมชน ซึ่งส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของชุมชนและประเทศชาติ

              นโยบายการประกาศสงครามยาเสพติดและการให้อำนาจพิเศษแก่เจ้าหน้าที่ตำรวจ ทหารและฝ่ายปกครองในการปราบปรามให้สามารถดำเนินการนอกเหนือกฎหมายกำหนด จนส่งผลกระทบต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนชายขอบอย่างมากมาย ซึ่งเป็นการละเมิดต่อสิทธิมนุษยชน การละเมิดต่อกฎหมายรัฐธรรมนูญปี พ.ศ.2540 และเป็นการละเมิดต่อสนธิสัญญาด้านสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ สมัชชาชนเผ่าแห่งประเทศไทยในนามสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ และเครือข่ายองค์กรประชาชนภาคเหนือได้ยื่นข้อเสนอและข้อเรียกร้องต่อรัฐบาล คือ
               1. จับกุมผู้ต้องหาฆ่าตัดตอนนำมาขึ้นศาล เพื่อพิจารณาคดีความลงโทษอย่างเฉียบขาด
               2. ยกเลิกการจัดทำบัญชีดำของเจ้าหน้าที่รัฐ และหามาตรการคุ้มครองผู้บริสุทธิ์
               ซึ่งบัดนี้ก็ยังไม่มีผลการดำเนินการใดๆ เช่นเคย

              3.กรณีนโยบายการแก้ไขปัญหาการถือครองที่ดิน
               ระหว่างวันที่ 7-11 สิงหาคม 2546 สกน. ได้ยื่นหนังสือถึงนายกรัฐมนตรีกรณีการแก้ไขปัญหาการถือครองที่ดินว่า นับเป็นเวลา 2 ปี 6 เดือนของการแก้ไขปัญหาที่ดินใน 17 พื้นที่ 3 อำเภอในจังหวัดลำพูน โดยกลไกกรรมการของรัฐบาลชุดปัจจุบันเป็นไปอย่างล่าช้า และเลือกปฏิบัติไม่เร่งรัดสั่งการเอาผิดกับการออกเอกสารมิชอบของนายทุนราชการแม้จะมีหลักฐานชัดดังปรากฏในหลายพื้นที่ รัฐบาลปัจจุบันก็ปล่อยปละละเลยให้การแก้ไขปัญหาล่าช้าออกไปอย่างไร้คำตอบ แม้จะมีมติคณะรัฐมนตรีถึง 3 มติ คือ 10 เมษายน 2544 , 9 เมษายน 254645 และ 25 กุมภาพันธ์ 2546 ให้แต่งตั้งคณะกรรมการ คณะอนุกรรมการหรือคณะทำงานกว่า 10 คณะ ซึ่งมีรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีที่เกี่ยวข้องลงมาเป็นประธานผ่านการประชุมมีมติเห็นชอบกว่า 20 ครั้ง แต่การแก้ไขปัญหาการเพิกถอนสิทธิ์มีความคืบหน้าแค่ อยู่ระหว่างตั้งคณะกรรมการสอบสวนเพื่อดำเนินการเพิกถอนหรือแก้ไขตามความใน มาตรา 61 แห่งประมวลกฎหมายที่ดิน มี น.ส. ก. จำนวน 2 แปลง เนื้อที่ แค่ 9 ไร่กว่าในตำบลท่าตุ้ม อำเภอป่าซางเท่านั้น
               ขณะเดียวกันราชการระดับพื้นที่อ้างใช้มาตรทางกฎหมายจัดการต่อกระบวนการปฏิรูปที่ดินโดยชุมชนในพื้นที่จังหวัดลำพูน ด้วยการเอาผิดกับชาวบ้านอย่างรุนแรง ด้วยนโยบายจับกุมเกษตรกรอย่างเคร่งครัด ตามมติคณะรัฐมนตรีวันที่ 23 เมษายน 2545 ซึ่งทำให้เกษตรกรชาวนาถูกละเมิดสิทธิ์อย่างรุนแรง ยิ่งกว่ารัฐบาลเผด็จการทหารกระทำในอดีต ดังปรากฏชาวนาลำพูนตกเป็นผู้ต้องหาในคดีปฏิรูปที่ดินจำนวนกว่า 109 คน กว่า 1,000 คดี แต่ว่านายทุนผู้ได้เอกสารสิทธิ์ไม่ชอบหรือข้าราชการยังลอยนวลไม่ถูกดำเนินคดีแต่อย่างใด และเมื่อวันที่ 4 สิงหาคม 2546 ที่ผ่านมาอัยการจังหวัดลำพูน ได้สั่งฟ้องผู้ต้องหาจำนวน 73 คนในชั้นศาล ทำให้ผู้ต้องหาหมดต้องหมดอิสระภาพชั่วคราว เนื่องหลักทรัพย์ไม่เพียงพอต่อการประกันในวงเงิน 100,000 บาทต่อรวมแล้ว 7,300,000 จากปรากฏการณ์ความเหลื้อมล้ำเชิงนโยบายและการเลือกปฏิบัติต่อเกษตรกรคนจนของรัฐ
               โดยเฉพาะการแจ้งความดำเนินคดีกว่าพันคดีเป็นประวัติการณ์ที่จังหวัดลำพูนในครั้งนี้ สกน. ได้เรียกร้องต่อนายกรัฐมนตรี ขอให้เร่งสั่งการเร่งรัดให้กลไกกรรมการที่เกี่ยวข้องกับการแก้ไขปัญหาที่ดินในจังหวัดลำพูน ให้เร่งเพิกถอนสิทธิที่ออกโฉนดมิชอบ ตรวจสอบที่ดินรกร้างว่างเปล่า ภายใน 1 เดือน เช่นเดียวกับการเพิกถอนสิทธิคดีที่ดิน สปก 4–01 ที่จังหวัดภูเก็ตที่รัฐบาลใช้เวลาไม่ถึง 1 เดือนก็สามารถเพิกถอนสิทธิ์นายทุน จำนวน 48 ราย รวมพื้นที่ 51 แปลง กว่าพันไร่ อีกทั้งมีเอกชนและข้าราชการเกี่ยวข้องถูกแจ้งความดำเนินคดีหลายสิบคนและเราต้องการขอคำตอบที่ชัดเจนว่า จะตัดสินใจสั่งการการแก้ไขปัญหาที่ดินที่ดินในพื้นที่จังหวัดลำพูนอย่างเร่งรัด ตามบรรทัดฐาน สปก 4-01 ที่ภูเก็ตหรือไม่ หรือตั้งใจจะปกป้องกระบวนการนายทุนทุจริต ไม่เอาผิดข้าราชการคอรัปชั่น ซึ่งหากพวกเรายังไม่ได้รับคำตอบที่ชัดเรา พวกเราและญาติผู้ต้องหาคดีที่ดินทั้งหมดจำเป็นต้องขอเข้าพบเพื่อทราบคำตอบกับนายกฯ คนเมืองโดยตรงในทุกที่ทุกสถานการณ์ และแม้ว่ากลไกการแก้ไขปัญหาการถือครองที่ดินจะมีความคืบหน้าดังรายงานไปข้างต้นแล้ว
               หากรัฐไม่มีนโยบายที่ชัดเจนต่อการแก้ไขปัญหาความมั่นคงในที่ดินระยะยาว โดยที่กรณีปัญหาที่ดินในที่มีข้อพิพาทในที่เอกชนที่ได้เอกสารสิทธิ์มาโดยมิชอบและปล่อยที่ดินไว้ให้รกร้างว่างเปล่า ในขณะที่รัฐบาลได้ประกาศนโยบายประชานิยม เรื่องการต่อสู้เพื่อเอาชนะความยากจนตามคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี ที่ 271,272/2546 ว่าด้วยการจัดตั้งศูนย์อำนวยการต่อสู้เพื่อเอาชนะความยากจน เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2546 ด้วยประกาศให้เกษตรกรคนจนที่ไร้ที่ทำกินไปลงทะเบียนเพื่อรอรับแจกที่ดินจากรัฐนั้น สกน. เห็นว่าเป็นการดำเนินนโยบายดังกล่าวเช่นนี้ “ย่อมเป็นนโยบายแปลงทรัพย์สินให้เป็นของนายทุน ด้วยการยืมมือชาวบ้านจัดที่ดินให้นายทุนเช่นเดิม” และจะนำไปสู่ความล้มเหลวผิดพลาดและข้อพิพาทที่รุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ใช้ที่ดินของประเทศไทย ทั้งนี้เนื่องจากว่า
               1.ที่ดินของรัฐ ทั้ง 7 ประเภท ในเนื้อที่ประมาณ 193 ล้านไร่ที่รัฐจะนำมาจัดสรรให้ประชาชนโดยการเช่านั้น มิอาจดำเนินการได้ ยิ่งการใช้กฏหมายฟ้องร้องบังคับและให้ข้าราชการมีอำนาจเบ็ดเสร็จโดยขาดกระบวนมีส่วนของของประชาชนมากกว่าไปลงทะเบียนคนจน ทั้งนี้เพราะที่ดินดังกล่าวเป็นอยู่อาศัยที่ทำกินของชาวบ้านเต็มพื้นที่อยู่แล้ว ดังนั้นนโยบายเช่นนี้เป้าหมายเพียงเพื่อต้องการให้ชาวบ้านที่ไม่มีเอกสารสิทธิ์ที่ดินจ่ายค่าเช่าเก็บภาษีเข้าคลังเท่านั้น ทั้งนี้ไม่มีจัดการกระจายที่ดินของเอกชนที่กระจุกตัวอยู่ที่คนรวยไม่กี่ตระกูลประมาณ 123 ล้านไร่แม้แต่น้อย
               2.ในระยะยาวชาวบ้านที่ได้รับการจัดที่โดยการเช่าของรัฐเช่นนี้ ก็มิอาจรักษาที่ดินไว้ในมือได้ เนื่องจากรัฐไม่มีนโยบายการคุ้มครองอาชีพเกษตรที่ชัดเจนเมื่อทำการผลิตขาดทุน ที่ดินก็ตกอยู่ในมือของนายทุนเช่นเดิมและการประกาศนโยบายเช่นนี้ จะนำไปสู่การบุกรุกป่าใหม่อย่างไร้การควบคุมจากนโยบายของรัฐ
               3.รัฐบาลไม่มีการดำเนินนโยบายตามข้อเสนอของภาคประชาชน ว่าด้วยการจัดเก็บภาษีที่ดินในอัตราก้าวหน้า การคุ้มครองพื้นที่เกษตรกรรม การจำแนกการใช้ประโยชน์ที่ดิน และการจำกัดการถือครองที่ดินที่เป็นธรรม หากแต่ยังคงปกป้องพวกพ้องและกลุ่มอำนาจทุนอย่างคงที่เช่นเดิ
               ดังนั้น สกน. จึงเรียกร้องให้รัฐบาลทบทวนนโยบายดังกล่าว โดยให้เน้นข้อเสนอภาคประชาชน และกระบวนการมีส่วนร่วมของชาวบ้าน เป็นหลักเพื่อให้มีการกระจายการถือครองที่ดินที่เป็นธรรมและยั่งยื่นอย่างแท้จริง

              4.กรณีผลกระทบจากประชุมเอเปค ว่าด้วยการเจรจาพาหุภาคีเกี่ยวกับข้อตกลงทางการเกษตร
               สหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ(สกน.) และเครือข่ายองค์กรประชาชนภาคเหนือรวม ร่วมกับแนวร่วมเพื่อสันติภาพประเทศไทย(ภาคเหนือ) กลุ่มนักศึกษาเพื่อสันติภาพ คณะทำงานโลกาภิวัฒน์ กลุ่มศิลปินอิสระเชียงใหม่ จำนวนกว่า 200 คน ชุมนุมกัน ณ หน้าสถานกงสุลใหญ่แห่งสหรัฐอเมริกา จ.เชียงใหม่ เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2546 เพื่อเรียกร้องให้ประธานาธิบดีจอร์ช ดับเบิ้ลยู บุช หยุดใช้เวทีเอเปคแสวงหาผลประโยชน์ให้แก่กลุ่มบรรษัทข้ามชาติสหรัฐฯ และกลุ่มทุนขนาดใหญ่โดยขูดรีดทรัพยากรไปจากประเทศอื่น และได้ยื่นหนังสือเรียกร้อง 5 ข้อ คือ
               1.หยุดใช้เวทีเอเปคเป็นกลไกสร้างความชอบธรรมและหาผลประโยชน์ของสหรัฐฯ อาทิ ประเด็นทรัพย์สินทางปัญญา และการตัดต่อพันธุกรรม
               2.สหรัฐอเมริกาต้องหยุดผลักดันการทำสนธิสัญญาที่ไม่เป็นธรรม การเปิดเสรีทางการค้า การลงทุนระหว่างประเทศที่มีระดับการพัฒนาต่างกัน ย่อมหมายถึงความไม่สมดุลย์ทางผลประโยชน์
               3.สหรัฐอเมริกาต้องหยุดการดำเนินนโยบายสองมาตรฐาน วคือ ด้านหนึ่งทำข้อตกลงเปิดเสรีทางการค้าผลักดันให้เวทีเอเปค ลดภาษีศุลกากรสินค้าเหลือ 0% แต่ขณะเดียวกันก็ดำเนินนโยบายกีดกันสินค้าทุกรูปแบบ
               4.สหรัฐต้องหยุดความพยายามเปลี่ยนเวทีความร่วมมือทางเศรษฐกิจ เช่น เอเปคเป็นเครื่องมือในการขยายอำนาจทางการเมืองและการทหาร เช่น เรื่องการก่อการร้าย ซึ่งนโยบายดังกล่าวเป็นภัยต่อสันติภาพของโลก
               5.การเจรจาการค้าและการลงทุนซึ่งส่งผลกระทบต่อชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชน ไม่ใช่เพียงเป็นเวทีต่อรองผลประโยชน์ของชั้นนำ แต่ต้องให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพิจารณาและตัดสินใจ
               สกน. เห็นว่าสหรัฐฯ พยายามผลักดันเขตการค้าเสรีในภูมิภาคเอเชียตะวันออกโดยใช้เวทีเอเปคเป็นเครื่องมือ หากพิจารณาแล้วจะเห็นว่าการประชุมเอเปคมุ่งตอบสนองความต้องการและผลประโยชน์ของสหรัฐฯ มากกว่าประชาชนในภูมิภาค นอกจากนี้ข้อตกลงการค้าเสรียังยืนอยู่บนผลกำไรของทุนข้ามชาติมากกว่าความต้องการของประชาชน โดยให้ความสำคัญสูงสุดต่อการแปรรูปกิจการและทรัพยากรธรรมชาติต่างๆ ให้เป็นของเอกชน เช่น ที่ดิน น้ำ เมล็ดพันธุ์ อีกทั้งข้อตกลงต่างๆ ในการประชุมเอเปคก็เป็นไปอย่างลับๆ ไม่เปิดเผยให้ประชาชนทราบ หากมีผลบังคับใช้อาจเกิดการละเมิดอธิปไตยหรือรัฐธรรมนูญได้
               ทั้งนี้ สกน.เห็นการที่รัฐบาลไทยใช้เวทีเอเปคเพื่อการทำการเจรจาการค้าแบบทวิภาคี เขตการค้าเสรี(FTA.) ด้านการเกษตรกับประเทศจีนผักผลไม้เมืองหนาว จำนวน 116 รายการ และอินเดีย กุ้งและเนื้อวัว จะส่งผลกระทบต่อเกษตรกรายย่อยในประทศไทย โดยเฉพาะชาวนาภาคเหนือตอนบน อันจะนำมาซึ่งการล่มสลายของเกษตรกรทั้งวิถีการผลิต ปัญหาหนี้สิน และปัญหาอื่นๆ อย่างรุนแรงในอนาคต

              5.กรณีผลกระทบจากนโยบายการจัดการน้ำภาคเหนือตอนบน
               สหพันธ์เกษตรภาคเหนือ(สกน.) และเครือข่ายองค์กรชาวบ้านลุ่มน้ำภาคเหนือ ได้ยื่นหนังสือต่อ นายประพัฒน์ ปัญญาชาติรักษ์ รัฐมนตรีว่าการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ณ โรงแรมอิมพี เรียลแม่ปิง จ.เชียงใหม่ เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน 2546 ในโอกาสที่มาร่วมประชุมระดับรัฐมนตรีของประเทศในภูมิภาคเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ครั้งที่ 1 เรื่องการบริหารจัดการน้ำในภูมิภาค ซึ่งจัดโดยคณะกรรมการที่ปรึกษาทางวิชาการแห่งภูมิภาคเอเชียตะวันออกภายใต้ความร่วมมือด้านน้ำโลก (Global Water Partnership) ทั้งนี้เพื่อเสนอแนวทางการจัดการน้ำแบบบูรณาการ ต้องมีการทบทวนแผนการก่อสร้างโครงการสร้างเขื่อนอย่างจริงจัง โดยคำนึงถึงการจัดการน้ำในรูปแบบอื่นซึ่งไม่ใช่การสร้างเขื่อน หรือการผันน้ำ รวมไปถึงต้องขยายเวลาการออกกฎหมายน้ำออกไปเพื่อให้ประชาชนมีส่วนร่วมมากที่สุด
               สกน.เห็นว่าแนวทางการจัดการน้ำแบบบูรณาการนั้นไม่จำเป็นต้องสร้างเขื่อน ยกตัวอย่างเช่น การสร้างเขื่อนแก่งเสือเต้นจะทำลายป่าสักทองกว่า 30,000 ไร่ ซึ่งเป็นแหล่งอาหารของชาวบ้าน นอกจากนี้การสร้างเขื่อนแก่งเสือเต้นก็ไม่ได้แก้ปัญหาน้ำท่วมเพราะในลำน้ำยมมีลำน้ำสาขามากถึง 81 สาขา และมีเพียง 11 สาขาที่อยู่เหนือเขื่อน จึงเสนอว่าการจัดการน้ำยมที่ถูกควรเป็นการสร้างอ่างเก็บน้ำตามลำน้ำสาขา และปลูกป่าในบริเวณต้นน้ำ ซึ่งต้องเป็นไปอย่างมีส่วนร่วมจากประชาชน และแม้ปัจจุบันรัฐบาลพยายามเร่งตั้งคณะกรรมการลุ่มน้ำขึ้นมาเพื่อมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการน้ำ แต่ปัญหาคือคณะกรรมการลุ่มน้ำที่มีการแต่งตั้งขึ้นไม่ใช่เป็นตัวแทนของชาวบ้านผู้ใช้น้ำโดยตรง กลับกลายเป็นว่าภาคราชการสวมรอยมาอยู่ในคณะกรรมการชุดนี้มากกว่าเพราะนายอำเภอเป็นผู้เสนอรายชื่อ เช่น ให้ตัวแทนจาก อบต. 1 คน ครู 1 คน ส่วนตัวแทนชาวบ้านก็ไม่ใช่ตัวแทนเกษตรกรผู้ใช้น้ำ เป็นต้น ทำให้ดูเหมือนว่ามีส่วนร่วมจากทุกฝ่าย และกรณีการยกร่างกฎหมายน้ำ ที่กำลังดำเนินโดยกรมทรัพยากรน้ำว่ามีปัญหาการมีส่วนร่วมของประชาชนอย่างมาก เพราะมีการทำประชาพิจารณ์แค่ 8 ครั้ง แล้วก็ไปยกร่างกฎหมายน้ำ ถ้าไม่รีบร้อนก็อยากให้รัฐบาลขยายเวลาออกไปอีก 1 หรือ 2 ปีให้ชาวบ้านทั้ง 76 จังหวัดได้มีส่วนร่วมด้วย ตนอยากให้กฎหมายสอดคล้องกับกฎระเบียบการใช้น้ำของชุมชนด้วย ซึ่งแต่ละชุมชนได้กำหนดและใช้มานานแล้ว

               6.นโยบายพักหนี้เกษตรกร 3 ปี
               สกน.เห็นว่าเป็นที่แน่ชัดว่ากระบวนแก้ไขปัญหาหนี้สินตามนโยบายพักหนี้เกษตรกร 3 ปีของรัฐบาลไม่อาจนำเป็นสู่การแก้ไขปัญหาหนี้ทั้งระบบอย่างแท้จริง ตลอดปี 2546 ที่ผ่านมาหนี้ที่เกิดจากโครงการของรัฐจากโครงการ ปรับโครงสร้างและระบบการผลิตการผลิตการเกษตร (คปร.) หนี้สหกรณ์การเกษตร หนี้จากโครงการส่งเสริมการปลูกมะม่วงของ สปก.ในพื้นที่ สกน. อันเป็นความผิดจากจากนโยบายของรัฐโดยตรง ยังไม่มีการจำหน่ายหนี้สูญแต่อย่างใด ทั้งๆ ที่มีข้อตกลงตามผลการเจรจาไว้แล้ว ในขณะที่หนี้จากสถานการเงินของเอกชน รัฐยังไม่มีแนวทางใดๆ ที่ชัดเจนว่าจะเยียวยาปัญหาเกษตรกรได้ จึงถือได้ว่านโยบายพักหนี้เกษตรกร 3 ปี ล้มเหลวโดยสิ้นเชิง

กรณีการละเมิดสิทธิมนุษยชนและแจ้งความดำเนินคดีต่อสมาชิก สกน. และเครือข่ายฯ

               1.กรณีปัญหาการถือครองที่ดิน มีผู้ต้องหาจากการต่อสู้เพื่อการแก้ไขปัญหาการถือครองที่ดินกรณีจังหวัดลำพูน จำนวน 109 ราย ในคดีอาญาจำนวน 37 คดี ในคดีแพ่ง 10 คดี
               2.กรณีป่าไม้และทีดินในเขตป่า มีชาวบ้านกรมอุทยานฯ ฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายคดีแพ่ง 2 ราย ที่ จ.น่าน และแจ้งอายัดคดีแห้งในพื้นที่เชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน ประมาณ 20 พื้นที่
               3.กรณีการผลักดันพระราชบัญญัติป่าชุมชน มีแกนนำชาวบ้านป่าชุมชนถูกสังหารเสียชีวิต 1 คน คือนายคำปั่น สุกใส เมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2546 ที่บ้านป่าบ่งหมู่ 1ต.แม่นะ อ.เชียงดาว จ.เชียงใหม่
               4.กรณีปัญหาชนเผ่าและชาติพันธุ์ ถูกละเมิดจากนโยบายปราบปรามยาเสพติด ถูกฆ่าตัดตอน 7 ศพ ถูกจับและยึดทรัพย์อีกหลายครอบครัว
               5.กรณีปัญหาหนี้สินเกษตรกร ถูกสถาบันการเงินของรัฐและเอกชน ฟ้องร้องยึดทรัพย์ขายทอดตลาด กว่า 189 ราย
               6.กรณีโรงไฟฟ้าพลังถ่านหินลิกไนต์อำเภอ แม่เมาะ จังหวัดลำปาง ผลกระทบต่อชาวบ้านนับจากยื่นหนังสือให้กับรัฐบาลทักษิณฯ เมื่อเดือนเมษายน 2544 พบว่ามีชาวบ้านป่วยธรรมดากว่า 2,000 คน ป่วยหนักใกล้ตายกว่า 30 คน และเสียชีวิตแล้วเพราะได้รับสารพิษจากฝุ่นหินอันเกิดจากโรงไฟฟ้าแม่เมาะฯ จำนวน 6 ศพ

กรณีข้อเสนอทางการปรับปรุงยกร่างกฎหมายและนโยบายที่ถูกแช่ 21 ฉบับ
               1.พระราชบัญญัติป่าชุมชน ฉบับ พ.ศ.
               2.พระราชบัญญัติป่าไม้แห่งชาติ พ.ศ. 2484
               3.พระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2504
               4.พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าแห่งชาติ พ.ศ.2503 แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2535
               5.พระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ.2507
               6.พระราชบัญญัติสวนป่า พ.ศ.2535
               7.นโยบายป่าไม้แห่งชาติ พ.ศ.2528
               8.พระราชบัญญัติการเช่าอสังหาริมทรัพย์เพื่อพาณิชยกรรมและอุตสาหกรรม พ.ศ.2542
               9.ร่างพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. …
               10.ร่างพระราชบัญญัติการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมและการบริหารจัดการที่ดินของรัฐ พ.ศ. ….
               11.พระราชบัญญัติการชลประทานราษฎร์ พ.ศ. 2482
               12.พระราชบัญญัติการชลประทานหลวง พ.ศ.2485
               13.ร่างพระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ. …
               14.ร่างพระราชบัญญัติการชลประทาน พ.ศ. …
               15.ร่างพระราชบัญญัติประกอบกิจการน้ำ พ.ศ. …
               16.ร่างพระราชบัญญัติสิทธิเกษตรกร พ.ศ. ...
               17.กฎกระทรวงพาณิชย์ว่าด้วยการควบคุมปัจจัยการผลิตทางการเกษตร
               18.พระราชบัญญัติสัญชาติ พ.ศ.2508 แก้ไขฉบับที่ 2,3 พ.ศ.2535
               19.พระราชบัญญัติสัญชาติคนเข้าเมือง พ.ศ.2522
               20.พระราชบัญญัติการทำงานของแรงงานต่างด้าว พ.ศ.2521
               21.พระราชบัญญัติสุรา พ.ศ.2493

              นี่คือ สถานการณ์ภาพรวมการแก้ไขปัญหาสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือและเครือข่ายองค์กรประชาชนภาคเหนือที่นับวันยิ่งถอยหลังเข้าคลอง เราพบว่า ความพยายามเพื่อสร้างเครื่องมือกลไกในการแก้ไขปัญหากับรัฐบาลล้มเหลวเกือบสิ้นเชิง การผลักดันข้อเสนอเชิงนโยบาย อย่างเช่นพระราชบัญญัติป่าชุมชนที่สังคมทุกฝ่ายให้การยอมรับกลับพบกับปัญหาอุปสรรคและความตีบตันยิ่งกว่ารัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งทุกรัฐบาล

ฝ่ายข้อมูลและประสานงานกองเลขานุการสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ