เปิดภูมิปัญญาอีสาน อ้างสิทธิชุมชนต้านโลกาภิวัตน์

เมื่อวันที่ 22-25 พฤศจิกายน 2544 ที่ผ่านมา ทีมงานไทยเอ็นจีโอ ได้เข้าร่วมงาน"มหกรรมภูมิปัญญาอีสานเพื่อการพึ่งตน
เอง" ณ คุ้มวัฒนธรรม ริมบึงแก่นนคร อ.เมือง จ.ขอนแก่น ซึ่งเป็นมหกรรมการฟื้นฟูภูมิปัญญาดั้งเดิมของปู่ย่าตายายในอดีต ว่ามีวิถีชีวิต มีวิธีการผลิตการบริโภค เพื่อยังชีพกันอย่างไร มหกรรมงานภูมิปัญญาอีสานครั้งนี้ เกิดขึ้นภายใต้เรี่ยวแรงหลัก
จากองค์กรพัฒนาเอกชนกว่า 50 องค์กร โดยภายในงานมีทั้งการแสดงวิธีการผลิตภูมิปัญญาอีสาน อาทิ เหล้าพื้นบ้าน สาโท เหล้าอุ หรือ
เหล้าแกลบ เหล้าต้มกลั่นในรูปแบบต่างๆ เครื่องจักรสาน การจำหน่ายสินค้าพื้น
บ้านการแสดงศิลป วัฒนธรรมและการเสวนา โดยมีปราชญ์ชาวบ้าน นักวิชาการ
และตัวแทนจากองค์กรพัฒนา เอกชน กิจกรรมงานภายในงานเริ่มแต่ 07.00 - 21.00 น. องค์กรร่วมจัดงานครั้งนี้มีทั้งองค์กร ภาคประชาสังคมองค์กรพัฒนา
เอกชนและองค์กรรัฐ กว่า 57 องค์กร และมีประชาชนสนใจเข้า ร่วมงานกันอย่าง
คับคั่งตลอดทั้ง 4 วัน

ในการจัดงานครั้งนี้ เป็นส่วนหนึ่งของการปลุกพลังประชาชนร่วมต่อต้านกระแสโล
กาภิวัตน์ ที่มีเครือข่ายองค์กรครอบโลก ทั้งทางด้านเศรษฐกิจการเมือง ( world bank, IMF, WTO, ADB และ G 10 ฯ ) และทั้งทางด้านวัฒนธรรมที่มี( Holly Wood, CNN ,CBS, NBC, ABC และรอยเตอร์ ) คอยชี้และ
ครอบงำทิศทางกระแส โลกาภิวัตน์อันเป็นกระแสที่เอื้อประโยชน์ให้แก่กลุ่มทุนอุตสาหกรรมที่มีอเมริกาและประเทศอุตสา
หกรรมเป็นต้นแบบพลวัตร เพื่อให้โลกเป็น หนึ่งเดียว หนึ่งเดียวเพียงเพื่อผลประโยชน์ทางธุรกิจของกลุ่มนายทุนอุตสาหกรรม
ข้ามชาติ

สถานการณ์การเคลื่อนไหวพลิกฟื้นภูมิปัญญาอีสาน ต้านโลกาภิวัตน์ครั้งนี้ ด้านนายวีรพล โสภา ประธานเครือข่ายภูมิปัญญา
เหล้าพื้นบ้านแห่งประเทศไทย ได้เปิดเผยมุมมองถึงบทบาทการต่อสู้ภาคประชาชนที่ถูกยึดโยงความคิดด้วยระบบการศึกษาว่า

" เพราะระบบการศึกษาปัจจุบันนี้มันยัดเยียดให้ นี่คือสิ่งที่ประชาชนจะต้องแสดงความคิดเห็นออกมา ให้ได้ เพื่อให้ ภาคประชาชน สามารถรับรู้ข้อมูล และเข้าใจ อำนาจได้ ว่าอำนาจมันเกิดได้หลายช่องทาง เช่น อำนาจของประชา ชน อำนาจของความรุนแรง ทั้งจากอาวุธระเบิด หรือความรุนแรงที่เกิดจาก กฎหมายก็เป็นอำนาจเช่นกัน แต่สิ่ง ที่ผมอยากพูดก็คือ อำนาจประชาธิปไตยทางตรงที่ประชาชนใช้ ข้อมูลของตนเท่าที่มีอยู่ ใช้ประสบการณ์อันหลากหลาย ต่อสู้กับผู้บริหารประเทศของตน เพราะกลไก

ดร.บัณฑร ผู้ดำเนินการเสวนากล่าวเปิดประเด็นว่า "ภูมิปัญญาอีสานเพื่อการพึ่งตนเองมีกระบวน การเผยแพร่ เพื่อเป็นการขยับเข้าไปในเชิงนโยบาย มากขึ้นและเท่าที่วิเคราะห์กันเรื่องนี้ เราจะมี การปรับปรุงให้ขบวนภาค ประชาชนมีพลังจริงๆ เพราะข้อมูล สถานการณ์ และข้อเสนอ ทั้งหมด จะ ต้องทันสถานการณ์ ที่รัฐธรรมนูญ ฉบับใหม่นั้นเห็นความสำคัญของชุมชน เช่น เรื่องสิทธิชุมชน เนื่อง จากตลอดระยะ 20-30 ปี ที่ผ่านๆ มาเราเริ่มพบข้อเท็จจริง จากการทำงานร่วมกับชาวบ้านเห็น

สิทธิที่สำคัญที่สุดก็คือสิทธิที่จะปกป้องภูมิปัญญาของท้องถิ่น และหนึ่งในนั้นก็คือเรื่องข้าวหอมมะลิ ที่เข้าทราบ กันอยู่ ซึ่ง ณ ปัจจุบันนี้ มีพี่น้องภาคเหนือ ภาคอีสานตื่นตัวกันมาก จะมีเพียงภาคกลาง ที่ไม่ค่อยตื่นตัวกันนัก ส่วนทางภาคใต้ ก็ตื่นตัวบ้าง ทั้งๆ ที่มันไม่มีประเทศไหนในโลกที่ประชาชน ไม่มีสิทธิในการ ประกอบอาหาร ประกอบเครื่องดื่มทำเหล้าพื้นบ้าน เมื่อสิทธิถูกลิดรอนไป พี่น้อง ประชาชนต้องกล้าสู้ เพราะเราตกเป็นเบี้ยล่าง คนอื่นมาโดยตลอด ตั้งแต่ในอดีตที่ผ่านๆ มาแล้ว ซึ่ง เราไม่เคยกล้าต่อสู้เลย" นายบำรุง กล่าวและกล่าวเพิ่มอีกว่า

เกือบทั้งหมด โดยดูได้เลยจากแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม แห่งชาติ ตั้งแต่แผนแรก ปี 2504 จนถึงปัจจุบันซึ่งอยู่ในแผนฯ 9 ที่เปลี่ยนประเทศ เกษตรกรรมยากจน มาเป็นประเทศอุตสาหกรรม ร่ำรวย ทิศทางเหล่านี้ อมเริกากับธนาคารโลกชี้ทิศทางให้ ทั้งสิ้น เพื่อเปลี่ยนเกษตรกรเป็น กรรมกรซึ่งปัจจุบันนี้มีเกษตรกร 80% ต้องมาเป็นกรรมกรแล้ว จากนั้นการเกษตรก็มีนโยบายเพื่อส่งออกโดยเฉพาะ ข้าว ปอ และ อื่นๆ

นั่นคือภาพสิทธิชุมชนที่ผมเห็นมาตั้งแต่เด็กๆ จนถึงปัจจุบันนี้ อีกอย่าง คือเรื่อง หมอตำแยทำคลอดแบบโบราณ ที่ เมื่อปี 2503 มีการตั้งสถานี อนามัยและ ผดุงครรภ์ขึ้น จากนั้นก็ มีการห้ามหมอตำแยทำคลอด โดย ออกกฎหมายบังคับ ให้ไปทำคลอดที่สถานีอนามัยเท่านั้น เห็นไหมครับ ว่าสิทธิในการรักษาตน เอง สิทธิในการรักษาการเจ็บไข้ได้ป่วยของ ชุมชนก็ถูกลิดรอนไปจากชุมชน โดยกฎหมายของรัฐ ถูกกระทำโดย ระบบสุขภาพของกระทรวงสาธารณสุข