ร่างพระราชบัญญัติแร่ โปร่งใสจริงหรือ ? โดย โครงการฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติ พ.ร.บ.แร่ ฉบับที่ผ่านการพิจารณาเป็นวาระสุดท้ายในที่ประชุมวุฒิสมาชิกเมื่อวันที่ 28 กันยายนเรียบร้อยไปแล้วนั้น เครือข่ายองค์กรพัฒนาเอกชนด้านทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมทั่วประเทศได้คัดค้านมาโดยตลอดนับตั้งแต่มีการแก้ ไข พ.ร.บ.แร่ฉบับเดิม มีการตั้งข้อสังเกตว่าการแก้ไขกฎหมายดังกล่าวส่อนัยว่ามีความไม่โปร่งใส และกระทำไป เพื่อประโยชน์ของกลุ่มทุนข้ามชาติ ที่กำลังเตรียมการจะขุดแร่โปแตชในภาคอีสาน อันเนื่องในรายละเอียดทุก มาตราแก้ไขเพื่ออำนวยความสะดวกให้แก่การทำเหมืองโปแตชเพราะจะมีการใช้เทคโนโลยีใหม่ขุดเจาะอุโมงค์ ใต้ดินลึกลงไปไม่มีการเปิดหน้าดินเหมือนเหมืองที่แล้วมา เพื่อให้สังคมมีความเข้าใจมากขึ้น จึงขอทำความเข้าใจประเด็นรายละเอียดต่อร่างพ.ร.บ.ดังกล่าวดังนี้ หลักการและเหตุผลของกฎหมายฉบับนี้ลวงและส่อไปในทางทุจริตหลักการและเหตุผลระบุว่า “ โดยที่เทคโนโลยีเหมืองแร่ได้เปลี่ยนแปลงไป ทำให้สามารถขุดหาแร่ที่อยู่ในระดับลึกมากและมีสายแร่คลุมพื้นที่ กว้างมากได้ การทำเหมืองใต้ดินตามหลักเกณฑ์ที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบันจึงไม่สอดคล้องกับความก้าวหน้าทางเทค โนโลยีเหมืองแร่ และความจำเป็นในการพัฒนาอุตสาหกรรมแร่สมควรแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติในส่วนที่เกี่ยวกับ การทำเหมืองให้มีหลักเกณฑ์ที่ใช้บังคับกับการทำเหมืองใต้ดินได้อย่างเหมาะสม โดยกำหนดระดับความลึกของ การทำเหมืองใต้ดิน และกำหนดประทานบัตรทำเหมืองใต้ดินคลุมพื้นที่กว้างขึ้นโดยไม่ต้องแสดงหลักฐานการมี สิทธิทำเหมืองในพื้นที่ที่ขอประทานบัตร ทั้งนี้เพื่อให้สอดคล้องกับความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีเหมืองแร่ และเอื้อ อำนวยต่อการลงทุนและพัฒนาแหล่งแร่ใต้ดิน จึงจำเป็นต้องตราพระราชบัญญัตินี้” ข้อพิจารณา 1.ความเป็นจริงแล้วตัวตัดสินว่าจะเป็นเหมืองเปิดหน้าดิน หรือเจาะอุโมงค์เข้าไปหาสายแร่ ก็คือค่าลงทุนในการขุด ดินทิ้งกับปริมาณแร่ที่จะได้ออกมา ถ้าค่าลงทุนในการขุดดินทิ้งสูงไป การทำเหมืองเปิดหน้าดินก็ทำไม่ได้ ฉะนั้น ตัวตัดสินจึงไม่ใช่เทคโนโลยี แต่เป็นเศรษฐศาสตร์ ความคุ้มทุน 2.เหตุผลของกฎหมายฉบับนี้ได้อ้างถึงเทคโนโลยีทันสมัยที่ล่วงละเมิดสาระสำคัญแห่งสิทธิและเสรีภาพ หมาย ความว่าเมื่อมีเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าก็ไม่จำเป็นต้องแสดงหลักฐานการมีสิทธิทำเหมืองในพื้นที่ที่ขอประทานบัตร ดังนั้นกฎหมายฉบับนี้อ้างเหตุผลลวงและทุจริต เป็นกฎหมายที่ผิดตั้งแต่ต้น ขัดต่อมาตรา 29 48 และ 50 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ดังนี้ มาตรา 29 การจำกัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลที่รัฐธรรมนูญรับรองไว้จะกระทำมิได้ เว้นแต่โดยอาศัยอำนาจตาม บทบัญญัติแห่งกฎหมายเฉพาะเพื่อการที่รัฐธรรมนูญนี้กำหนดไว้และเท่าที่จำเป็นเท่านั้น และจะกระทบกระเทือน สาระสำคัญแห่งสิทธิเสรีภาพนั้นมิได้ กฎหมายตามวรรคหนึ่งต้องมีผลบังคับใช้เป็นการทั่วไป และไม่มุ่งหมายให้บังคับใช้บังคับกรณีใดกรณีหนึ่ง หรือ แก่บุคคลใดบุคคลหนึ่งเป็นการเจาะจง ทั้งต้องระบุบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญที่ให้อำนาจในการตามกฎหมายนั้น มาตรา 48 สิทธิของบุคคลในทรัพย์สินย่อมได้รับการคุ้มครองขอบเขตแห่งสิทธิและการจำกัดสิทธิเช่นว่านี้ย่อมเป็น ไปตามที่กฎหมายบัญญัติการสืบมรดกย่อมได้รับการคุ้มครองสิทธิของบุคคลในการสืบมรดกย่อมเป็นไปตามที่ กฎหมายบัญญัติ มาตรา 50 บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการประกอบกิจการ หรือประกอบอาชีพและการแข่งขันโดยเสรีอย่างเป็นธรรม การจำกัดเสรีภาพตามวรรคหนึ่งจะกระทำมิได้เว้นแต่โดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายเฉพาะเพื่อ ประโยชน์ในการรักษาความมั่นคงของรัฐ หรือเศรษฐกิจของประเทศ การคุ้มครองประชาชนในด้านสาธารณูปโภค การรักษาความสงบเรียบร้ออย ศีลธรรมอันดีของประชาชน การจัดระเบียบ การประกอบอาชีพ การคุ้มครองผู้บริ โภคการผังเมือง การรักษาทรัพยากรธรรมชาติหรือสิ่งแวดล้อม สวัสดิภาพของประชาชน หรือเพื่อป้องกันการ ผู้ขาดหรือขจัดความไม่ธรรมในการแข่งขัน ข้อพิจารณา สาระสำคัญของทั้ง 3 มาตราถูกล่วงละเมิดโดยพระราชบัญญิตแร่ฉบับนี้ทั้งสิ้น เพราะ 1.กฎหมายฉบับนี้มีความเป็นไปได้สูงในการปรับปรุงแก้ไขสาระสำคัญของกฎหมายที่เกี่ยวกับการทำเหมืองใต้ดิน เพื่อ อำนวยประโยชน์ให้เกิดการทำเหมืองแร่โปแตชที่จ.ชัยภูมิ และอุดรธานี ซึ่งขัดแย้งกับสาระสำคัญของมาตรา29 ที่การ ออกกฎหมายต้องมีผลบังคับใช้เป็นการทั่วไป และไม่มุ่งหมายให้ใช้บังคับกรณีใดกรณีหนึ่งหรือแก่กลุ่มบุคคลใดบุคคล หนึ่งเป็นการเจาะจง 2.มีการละเมิดขอบเขตแห่งสิทธิ และการจำกัดสิทธิในมาตรา 48 โดยใช้หลักการและเหตุผลที่ใช้ความก้าวหน้า ทางเทคโนโลยีการทำเหมืองใต้ดิน โดยที่ไม่มีความจำเป็นใด ๆ ต้องแสดงหลักฐานการมีสิทธิทำเหมืองในพื้นที่ ขอประทานบัตร 3.ไม่มีสาระสำคัญของร่างกฎหมายฉบับนี้ที่กระทำเพื่อประโยชน์ในการรักษาคุ้มครองประชาชนในด้านสาธารณูป โภคการจัดระเบียบ การประกอบอาอชีพ การคุ้มครองผู้บริโภค การผังเมือง การรักษาทรัพยากรธรรมชาติและ สิ่งแวดล้อม สวัสดิภาพของประชาชน หรือเพื่อป้องกันการผูกขาด หรือขจัดความไม่เป็นธรรมในการแข่งขันตาม มาตรา 50 ไม่ตอบสนองเจตนารมณ์รัฐธรรมนูญ มาตรา 46 , 56 มาตรา 46 บุคคลซึ่งรวมกันเป็นชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมย่อมมีสิทธิอนุรักษ์ หรือฟื้นฟูจารีตประเพณี ภูมิปัญญาท้องถิ่น ศิลปะวัฒนธรรมอันดีของประเทศชาติ และมีส่วนร่วมจัดการ การบำรุงรักษา การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรม ชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุลย์และยั่งยืน ทั้งนี้ตามที่กฎหมายบัญญัติมาตรา 56 สิทธิของบุคคลที่จะมีส่วนร่วม กับรัฐและชุมชนในการบำรุงรักษา และการได้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพ เพื่อให้ดำรงชีพได้อย่างปกติและต่อเนื่อง ในสิ่งแวดล้อมที่จะไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อสุขภาพ อนามัย สวัสดิภาพ หรือคุณภาพชีวิต ข้อพิจารณา การแก้ไขพ.ร.บแร่ดังกล่าวทุกมาตราที่ขอให้แก้ไขเป็นการแก้ไขที่ยิ่งทำการรวบอำนาจในการจัดการทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ตกอยู่ที่คนเพียงหยิบมือเดียว โดยละเลยสิทธิอำนาจท้องถิ่นตามรัฐธรรมนูญ ทำไมต้อง 50 เมตรในมาตรา 3 ตาม พ.ร.บ.แร่ ได้มีการให้เพิ่มบทนิยามคำว่า “ทำเหมืองใต้ดิน” ระหว่างคำว่า “ทำเหมือง” และคำว่า “ขุดเจาะน้ำเกลือใต้ดิน” ในมาตรา 4 แห่งพ.ร.บ.แร่ พ.ศ. 2510 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดย พ.ร.บ.แร่พ.ศ. 2534 ดังต่อไปนี้“ทำเหมืองใต้ดิน” หมายความว่าการทำเหมืองด้วยวิธีการเจาะเป็นปล่อง หรือ อุโมงค์ลึกลงไปใต้ผิวดิน เพื่อให้ได้มาซึ่งแร่ที่มีแหล่งแร่อยู่ใต้ผิวดินเกินกว่าห้าสิบเมตร” ข้อพิจารณา ไม่มีเหตุผลใด ๆ อธิบายได้ว่าทำไมต้อง 50 เมตรตามความเป็นจริงแล้วในการพิจารณาให้ประทานบัตรการทำ เหมืองใต้ดินไม่ได้เกี่ยวกับระดับความลึกเลย แร่เกิดตั้งแต่ผิวดินลงไป ปัจจุบันนี้เหมืองใต้ดินก็มีการทำกันอยู่แล้ว เช่น การขุดน้ำเกลือบ่อบาดาล เป็นต้น ปัญหาคือคนร่างกฎหมายคิดแต่เพียงแร่ชนิดเดียว ไม่ได้คิดถึงแร่ชนิดอื่นๆ เลย กฎหมายนี้จึงถือว่ารอนสิทธิของคนอื่น และแร่ตัวอื่น ๆ ไปด้วยหรืออาจะเป็นการคิดง่าย ๆ ของนักกฎหมาย ที่เป็นผู้ยกร่าง หลังการฟังสรุปย่อยของนักธรณีเหมืองแร่แล้ว แต่น่าสังเกตว่าลักษณะการทำเหมืองเช่นนี้ มีเพียง เหมืองโปแตช เพียงชนิดเดียวเท่านั้นที่สอดคล้องกับกฎหมายแร่ดังกล่าว ไม่มีมาตราใด ๆ ที่บ่งบอกว่ารับผิดชอบด้านสังคมและสิ่งแวดล้อมมีแต่บทบัญญัติความสำคัญของกำหนดหลัก เกณฑ์ และวิธีการทำเหมืองใต้ดิน การขออาชญาบัตรพิเศษ การขอประทานบัตร และการออกประทานบัตรสำหรับ การทำเหมืองใต้ดินเท่านั้น นอกนั้นไม่ได้ระบุถึงความรับผิดชอบใด ทั้งในระหว่างที่การทำเหมิองดำเนินการอยู่ และหลังเลิกกิจการไปแล้ว การขุดเจาะทำเหมืองใต้ดินในพื้นที่ของเอกชน พื้นที่ที่ถูกทำลายไปจากการทำเหมือง จะส่งผลกระทบต่อบ้านเรือนที่ตั้งอยู่บนผิวดิน แต่กฎหมายดังกล่าวไม่ได้ระบุว่าจะรับผิดชอบต่อเรื่องนี้อย่างไร นอกจากนี้ระบบตรวจสอบพ.ร.บ.แร่ดังกล่าวก็อ่อนด้อยมาก เช่น มาตรา 14 ให้เพิ่มความต่อไปนี้เป็นมาตรา 71 ทวิ แห่งพระราชบัญญัติแร่ 2510 “มาตรา 71 ทวิ ผู้ถือประทานบัตรทำเหมืองใต้ดินต้องรับผิดชอบต่อความเสียหาย หรือความเดือดร้อนใด ๆ ที่เกิด ขึ้นแก่บุคคล ทรัพย์สิน หรือสิ่งแวดล้อมที่อยู่ในพื้นที่ภายในเขตเหมืองแร่ เว้นแต่ผู้ถือประทานบัตรทำเหมืองใต้ดิน จะพิสูจน์ได้ว่าความเสียหาย หรือความเดือดร้อนรำคาญนั้นมิได้เป็นผลมาจากการทำเหมืองใต้ดินดังกล่าวผู้ถือ ประทานบัตรทำเหมืองต้องรับผิดชอบต่อความเสียหายใด ๆ ที่เกิดขึ้นกับบุคลล ทรัพย์สิน หรือสิ่งแวดล้อมที่อยู่ นอกเขตของเหมืองแร่ หากผู้ได้รับความเสียหายหรือหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องสามารถพิสูจน์ได้ว่าความเสีย หายนั้นเกิดขึ้นจากผลการทำเหมือง หรือการทำเหมืองใต้ดิน” ในบทบัญญัติที่เกี่ยวกับการขออาชญาบัตรพิเศษ การขอประทานบัตร จะมีประชาชน ชุมชนท้องถิ่น องค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่นจะเข้าไปมีส่วนร่วม มีผลประโยชน์ หรือตรวจสอบได้อย่างไร ตามมาตรา 6 ,7,8,9,10,11,12 ,13 ในร่างพ.ร.บ.แร่ ดังกล่าว ทำไมอาชญาบัตรพิเศษต้องมีอายุ 5 ปี ตามมาตรา 6 วรรค 5 ในร่างพ.ร.บ.แร่ถ้าหากนายทุนตรวจสอบแร่ในพื้นที่ 10,000 ไร่ ไม่สามารถสำรวจเสร็จทันภายใน 3 ปี ตามกฎหมายแร่ ปัจจุบันที่บังคับใช้ในปัจจุบัน ฉะนั้นจึงมีการ ปรับแก้ขยายเวลาออกไป แต่มีคำถามว่าทำไมต้องตรวจสอบพื้นที่ทำเหมืองแร่เป็นหมื่น ๆ ไร่. ........................................... สำนักข่าวประชาธรรม Prachadarma news net (PNN) 77/1ม.5 ต.สุเทพ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ 50200 Email : newspnn@hotmail.com โทร.01-568-5670