นายวิชาญ ขวดแก้ว

“ จริงๆ แล้ว ว่าเราคัดค้านตรงนี้ก็ไม่ได้น่ะ เพราะมันเป็นทรัพยากรของชาตินะ ซึ่งผลกระทบตรงนี้ คือการหากินของชาวบ้าน ชาวประมง ซึ่งชาวประมงตรงนี้ ที่ได้ผลกระทบเพราะอะไร เพราะทะเลตรงนั้น ชาวประมงได้ตกปลา ได้หาหอย หลายอย่างน่ะ และไม่ใช่ หมู่ 6 อย่างเดียว ทั้งอ่าวปอ อ่าวพังงา ใช้ทั้งนั้น

ทะเลอ่าวปอ เรือแบ็คโฮ กำลังขุดแนวรื้อปะการัง ซากปะการัง เครื่องมือบริษัททุนใหญ่

กระทบกี่ชุมชน ผมว่ามันทั้งประเทศ เพราะปะการังที่ขุดลอกออกไป ไม่ใช่น้อยๆ ถึงตรงนี้ ไม่ใช่แค่อ่าวปอ อ่าวพังงา สมมติว่า มีคนพัทลุงมาอยู่ที่นี่ มาหากิน เขาก็มีผลกระทบเหมือนๆ กับผม การมองว่าเราคัดค้าน เราไม่ได้คัดค้าน เราแค่ต้องการอนุรักษ์ ให้มันมีเหมือนเดิม

ถ้าทำโดยที่ไม่กระทบ เราก็ไม่ว่ากัน หรือศึกษามาก่อน ล่วงหน้า ให้มากกว่านี้ เพราะความเจริญใครก็ต้องการ ใช่ไหมครับ ผลกระทบที่น่าเป็นห่วงมากๆ คือ 1.ปลาน่าจะไม่มีไปเสียเลยลนะ 2.ปะการัง ก็สูญไปเลย 3.ถ้ามีเรือยอร์ชจริงๆ ตามแผนที่จะทำท่าเรือยอร์ช ตรงนั้นผลกระทบมันมากเลยน่ะ เพราะที่ทำมาหากินชาวบ้านมันจะไกลไปอีกมาก ที่ชาวประมงจะต้องไปหากิน ต้องอ้อมไปอีกไกลมาก เพราะเรือจำนวนมหาศาลจะจอดเต็มทะเล ไปหมด ทั้งๆ ที่เป็นที่ที่ชาวบ้านเขาทำมาหากินมาตลอด

ปริมาณชาวบ้าน ที่ทำอาชีพประมงซึ่งกระทบแน่นอนนี่ประมาณ 70% ของทั้งหมดเลยนะครับ ในอ่าวปอบ้านเราก็ประมาณ 400 ครัวเรือน ทำอาชีพประมงก็เกือบ 300 ครัวเรือน ซึ่งมันก็แตกออกไปหลากหลาย บางคนก็วางอวน บางคนก็วางปู ตกปลา หาหอย เพราะเป็นอาชีพที่ชาวประมง เขาหากินมาแต่ไหน แต่ไรแล้ว

เรื่องการอนุรักษ์ ชาวบ้านไม่ได้บังคับใคร ใครจะทำอะไรก็ได้ ยกเว้นแต่อย่าทำอวนลาก ใครถนัดอะไรก็ทำ หรืออย่าทำเบื่อปลา ในเขตหมู่บ้านเราไม่ให้ใช้ เลย อย่างเครื่องมือแบบ อวนลาก อวนรุนนี่ไม่ให้เข้ามาในทะเลเขตหมู่บ้านเราเลย

กิจกรรมอนุรักษ์แบบนี้ เราทำมานานแล้วน่ะ ที่ชาวบ้านเขาเริ่มรักษาธรรมชาติแบบนี้ ก็เกือบ 10 ปีมาแล้ว ที่ชาวบ้านรู้ว่า ธรรมชาตินั้นให้อะไรกับชาวบ้านบ้าง และไม่ใช่แค่บริเวณอ่าวปอหรอกนะครับ แต่ทุกๆ แห่งแหละ ทั้งอ่าวพังงาเลย” นายวิชาญกล่าว พร้อมทั้งอธิบายกระบวนการเรียกร้องสิทธิชุมชนชายฝั่งของตนว่า

“พูดกันจริงๆ แล้วก็อยากให้ผู้หลักผู้ใหญ่ เขามาช่วยด้วยในตรงนี้นะครับ เพราะว่าจริงๆ แล้วชาวบ้านเขาก็ไม่ได้คาดหวังอะไรมากมาย แค่อยากได้หากินกันเหมือนเดิมเท่านั้นเอง พอได้มีในน้ำมีปลา ในนามีข้าว ที่ชาวบ้านเขาต่อสู้ ก็เพราะด้วยเหตุผลนี้เองนะครับ ทั้งปะการัง ทุกสิ่งทุกอย่าง อยากให้มันเหมือนเดิม ความเจริญจะเข้ามาเราไม่ว่า แต่ขอให้รักษาตรงนี้ สักนิดหนึ่ง

อย่าง กระบวนการสอบถาม ความคิดเห็นชาวบ้าน ก่อนจะมาลงโครงการ ไม่เคยมาถามชาวบ้านเลย ซึ่งตรงนี้เอง ที่ชาวบ้านเขาแปลกใจ ในหลักฐานเขาอ้างมาว่า ได้มีประชาพิจารณ์แล้วตรงนี้ แต่พอไปดูรายชื่อ มันมีปะมาณ 24 คน ซึ่งผมว่าจริงๆ แล้วชาวบ้านเรามี 600 ถึง 700 คน เสียง 24 คน นั้น มันเอามาตัดสินไม่ได้ ไม่ใช่เสียงส่วนใหญ่ ตามกฎหมายแล้ว มันต้อง 70% ขึ้นไป จึงจะทำได้ไม่ใช่หรือครับ” นายวิชาญกล่าวและย้ำถึงกิจกรรมของชุมชนเพื่ออนุรักษ์อ่าวปอว่า

“กิจกรรมที่เคลื่อนไหว ที่ผ่านๆ มา ก็คือการต่อสู้อนุรักษ์ป่าชายเลน การเคลื่อนไหวปิดทะเล 3 จังหวัด รอบอ่าวพังงา เช่นเมื่อปี 2547 เราไปยื่นหนังสือ กับรัฐมนตรี นายเนวิน ชิดชอบ ซึ่งเป็นรัฐมนตรีช่วยฯ เกษตร และครั้งที่ 2 เมื่อ ปี 2547 ปกป้องป่าพังกาหรือป่าชายเลน ที่เกาะนาคา ที่นายทุนสัมปทานเขาจะตัดป่า และครั้งที่ 3 ปีนี้เอง เรื่องท่าเรือยอร์ช ที่อ่าวปอนี่แหละ เรื่องหลังนี้ ได้ไปยื่นหนังสือให้กับผู้ว่าฯ แล้ว ความคืบหน้า ก็คือทางจังหวัดเขาให้ระงับ ไม่ให้ขุดต่อ

เป้าหมายสูงสุด ที่ชาวบ้านพยายามทำกิจกรรมร่วมกัน คืออยากจะให้ชาวบ้านได้คงวิถีชีวิตแบบเดิมๆ หากินแบบสมัยรุ่นเด็กๆ หาแบบไหนก็ได้ เพราะสมัยก่อนมันพูดได้เลยว่า ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว อุดมสมบูรณ์ดีมาก ดังนั้น ถ้าไม่รักษาตรงนี้ คนรุ่นลูกสมัยหน้าก็จะไม่มีแล้ว เหมือนปลาต่างๆ ที่เคยเห็นอยู่ ซึ่งถ้าพูดขึ้นมาแล้ว พวกปลาโลมา ปลาพะยูน ยังเคยเห็นเลย เวลาที่ผมวิ่งเรือน่ะ มันคิดจะมาวางไข่แถวหัวแหลมน่ะ ถ้าวันหนึ่งมันมีท่าเรือแถบนี้ ปลาพวกนี้คงไปที่อื่นๆ แล้วเราก็ต้องออกไปหากินไกลๆ กันด้วย

กรณีเรื่องการท่องเที่ยว ผมเองก็ยอมรับว่ามันดีแล้ว กับชาวภูเก็ต ที่เขานำความเจิรญมาให้ชาวภูเก็ต แต่ตอนนี้ปัญหามันคือว่า อย่าให้มีผลกระทบกับสิ่งแวดล้อมมากนัก อย่ากระทบมันเกินไป ก็เท่านั้น”

แกนนำชาวบ้านเกาะนาคา ต.ป่าคลอก ซึ่งเป็นชุมชนที่มีวิถีชีวิตหาอยู่ หากินบริเวณอ่าวปอ ด้วยเช่นกัน ให้ความเห็นถึงผลกระทบจากโครงการมารีน่า ท่าเทียบเรือยอร์ช ว่า “มันก็กระทบ ในเชิงทำมาหากิน เพราะส่วนมาก ชาวบ้านจะผ่านไปทางนั้น จริงๆ แล้ว กระทบไปทุกหมู่บ้านแหละ แต่กระทบไม่มาก เล็กๆ น้อยๆ แต่ถ้าเป็นหมู่บ้านอ่าวปอ นี่ทำลายธรรมชาติของมันเลย มันสวยๆ งามอยู่ มาทำลายพื้นที่ของมัน

ที่เป็นปัญหา เพราะตรงนั้น มันเป็นปะการังหิน เวลาน้ำแห้ง น้ำจะแห้งหมด แล้วจะเห็นแต่ปะการังโผล่ออกมา ซึ่งการมีปะการังมันดีกับวิถีชาวบ้าน ได้ไปหาหอย หากิน หาปลา หาปู มันหาได้ เพราะหอยปลามันมีเยอะ หลายชนิด แต่ถ้าเราเอาปะการังออก สัตว์มันไม่อยู่ สัตว์มันไม่มีที่หลบภัย

ส่วนเรื่องที่มันออกหนังสือมา ว่าขอประชามติชาวบ้านแล้ว ซึ่งชาวบ้านไม่รู้เรื่อง หนังสือนี้เลย แล้วออกมายังไงก็ไม่รู้ ชาวบ้านไม่ได้รู้เลย มันมีแต่เฉพาะเกาะนาคา หมู่ 5 อ้างว่ามีอยู่ 37 ไม่รู้ 37 อะไร ไม่มีบอกชื่ออะไร อยู่ไหน ไม่มีบอกเลย

ก่อนนี้ เคยประชุมที่ รร.เมอร์ลิน เมื่ออาทิตย์ก่อน มันมีกฎหมายชัดเจนเลย ว่า ห้ามขุด ห้ามเคลื่อนย้ายปะการัง มีมาตรการเด็ดขาดเลย เป็นกฎหมายคุ้มครองปะการัง แต่บริษัทเขากลับทำได้ มันเพราะอะไรครับ เขาขุดจากที่ตรงนั้น แล้วเอาไปทิ้ง ที่นู้น เขาทำได้ไง แต่พอชาวบ้านเขาขุดลอกคลองหน้าบ้านนิดหน่อย ไม่ได้ หน่วยงานสิ่งแวดล้อมบอกว่าทำไม่ได้ มันทำลายปะการัง แต่โครงการนี้ทำได้

กระบวนการต่อสู้ของชุมชน ก็พยายามอยู่ แต่ไม่รู้หน่วยงานเขาออยู่ที่ไหน หรือไปหาใคร ที่จะรับผิดชอบ เรื่องนี้ได้ ประชุมที่เมอร์ลินวันนั้น นักวิชาการเขามากัน 3 คน พูดๆ แล้วก็ให้หนังสือ แล้วบอกกฎหมาย มาตรานั้น มาตรนี้ ให้เรายึดถือกัน แต่กฎหมายมันคือกระดาษ มันเขียนไว้หมด เห็นเขาทำได้ ไม่เห็นมีอะไรนะ

เขาทำหน้าชายทะเลยื่นออกมาหลายร้อยเมตร เขาจะทำมารีน่า เป็นท่าเทียบเรือเอกชน สำหรับจอดเรือยอร์ช เป็นร้อยลำ จึงต้องปรับปรุงขุดเพิ่ม ให้ลึกลงไปอีก แต่มันคือการขุดที่ทำกินชาวบ้าน และมันละเมิดสิทธิชุมชนชาวบ้านแล้วน่ะ

ข้อเสนอ ผมคิดว่าเสนอให้ยุติ ถ้ายุติได้นะ เสนออยากให้หน่วยงานต่างๆ น่าจะพิจารณาให้ดีๆ ก่อนอนุญาต ของในทะเลเป็นของชุมชนด้วยเหมือนกัน ไม่ใช่ของเจ้าท่าคนเดียว อย่างน้อยๆ ก็ทำสำรวจความคิดเห็น สอบถามชาวบ้านบ้าง ว่าเห็นด้วยไหม มาบอกชาวบ้านว่าเอาท่าเรือยอร์ชไหม ชาวบ้านไม่รู้ก็เอาซิ เอาความเจริญเข้ามาก็เอาอีกแหละ แต่ไม่ได้บอกว่า มันต้องขุดปะการัง ไม่ได้บอกว่ามันมีผลกระทบยังไง ถ้าบอกตรงๆจริงๆ คงไม่มีใครให้ขุดหรอก”

ทีมงาน ThaiNGO
มูลนิธิกองทุนไทย
webmaster@thaingo.org

6 กุมภาพันธ์ 2549