พ.ร.บ.สัญชาติ มาตรา 23 : หนทางต่อสู้ที่ยาวไกล สู่ความเป็นไทยที่ยาวนาน

การแก้ไขพระราชบัญญัติสัญชาติ และมีการประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 27 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2551 แล้วนั้นก็ได้มีอำเภอหลายอำเภอ ได้เปิดให้บุคคลไร้สัญชาติมีสิทธิร้องขอลงรายการสัญชาติไทยในทะเบียนราษฎร มาตรา 23 วรรค 2 พระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) สัญชาติ (ฉบับที่ 4) 2551 เป็นเวลา 90 วัน ทางอำเภอได้ยึดถือกฎกระทรวงพระราชบัญญัติสัญชาติฉบับใหม่มาใช้พิจารณาในการขอสัญชาติ

มีทั้งอำเภอที่ให้ความสำคัญกับพระราชบัญญัติสัญชาติฉบับใหม่ และบางพื้นที่ที่มีลักษณะที่ไม่ยอมเปิดโลกทัศน์ ที่จะนำพาประเทศไปสู่การยอมรับความหลากหลายทางชาติพันธุ์ และความเท่าเทียมกันในทางกฎหมาย ปัญหาที่เกิดขึ้นไม่ใช่เกิดจากกฎหมายไม่ดี แต่เกิดจากตัวบุคคล บุคลากรของหน่วยงานของรัฐ และการบังคับใช้กฎหมายอย่างมีประสิทธิภาพ

พื้นที่อำเภอสบเมย และอำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ก็เป็นพื้นที่หนึ่งที่มีคนที่ไร้สัญชาติจำนวนมาก และมีปัญหาเกี่ยวการร้องขอลงรายการสัญชาติไทยเพราะยังไม่มีเจ้าหน้าที่ของอำเภอกล้าที่จะรับเรียงร้องขอ

“กลุ่มคนที่จะได้สัญชาติไทย ตามมาตรา 23 ใน อ.สบเมย ไม่ต่ำกว่า 70-80 % ที่เราได้สำรวจแล้วตัวเลขที่ตามได้คือ 3000 กว่าคน ในอำเภอสบเมยมีสิทธิได้สัญชาติไทยขณะนี้ ก็หารือกับอำเภอข้อมูลที่เรามีมาจัดกลุ่ม เพราะกลุ่มบุคคลที่จะได้สัญชาติแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม เป็นอย่างน้อยแต่ว่าทั้ง 3 กลุ่มมันมีกลุ่มย่อยของมันอีก ในทางปฏิบัติมีปัญหานิดหน่อย เพราะเป็นเรื่องใหม่ทั้งคนทำงานทะเบียนราษฏร์ นายอำเภอ เอ็นจีโอ กำลังเป็นช่วงการเรียนรู้เราก็พยายามผลักดัน ที่ผ่านมาจะสร้างความเข้าใจร่วมกันมันจะเป็นประโยชน์ระยะยาว” สันติพงษ์ มูลฟอง หัวหน้าศูนย์ศูนย์พัฒนาเครือข่ายเด็กและชุมชน อ.สบเมย จ.แม่ฮ่องสอน ผู้ทำงานเรื่องคนไร้รัฐ ไร้สัญชาติมายาวนาน กล่าวให้ฟัง

อย่างไรก็ดี กฎหมายและหนังสือสั่งการที่เกี่ยวข้อง ไม่ได้กำหนดว่าระยะเวลาที่นายทะเบียนจะใช้เพื่อตรวจสอบข้อเท็จจริง และรวบรวมพยานหลักฐานนั้น นายทะเบียนอำเภอ ต้องดำเนินการให้เสร็จภายในระยะเวลาเท่าไร อย่างไรบ้าง ทำให้มีการล้าช้าและมีผลทางด้านกระทบต่อคนที่ได้รับผลกระทบอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยเฉพาะทั้งในด้านจิตใจ ความรู้สึกไม่มั่นคงของผู้เฝ้ารอ

นางสาวมึดา นาวานาถ คนไร้สัญชาติของอำเภอสบเมย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ที่เพิ่งได้รับสัญชาติ ได้ทำบัตรประชาชน เป็นคนแรกของ อ.สบเมย ได้เล่าประสบปัญหาการดำเนินการเรื่องร้องขอสัญชาติจากเจ้าหน้าที่รัฐ อย่างน่าสนใจ

“ตอนแรกคิดว่าจะได้ ตั้งแต่ พ.ร.บ. มาตรา 23 ออกมาใหม่ๆ รู้แล้วว่าตัวเองต้องได้แต่มันก็เป็นไปได้ที่เราจะไม่ได้เพราะเป็นอำนาจของอำเภอ วันที่ 28 กุมภาพันธ์ ก็ทำอะไรไม่ได้เลย เราก็คิดว่ากฎหมายออกมาแล้วนะทำไมเราไม่ได้ มันจะเป็นไปได้ไหม ติดต่ออำเภอตลอดไปยื่น 28 กุมภาพันธ์ เขาบอกว่ารับแต่สุดท้ายเข้าก็ไม่รับทำไม่ได้เพราะไม่มีคำสั่งต้องรอคำสั่งก่อน คำสั่งมาวันที่ 12 มิถุนายน ก็ไปยื่นที่อำเภอมีรายละเอียดเยอะมาก คำร้องยังเหมือนเดิมอยู่ที่เดิม ไม่ได้ทำไร มีความผิดพลาดหลายอย่าง ปัญหามันเยอะมากคือ ตอนที่ยื่น มาตรา 23 ก็ชัดนะ ก่อนที่จะไปยื่นแต่หนูมองว่าปัญหาคือคนที่ทำงานมากกว่าความเข้าใจมันไม่ตรงกัน ก็ปรึกษากับคนที่ผลักดันนโยบายนี้ว่ามันเป็นอย่างไรบ้าง แต่ว่าหลาย ๆประเด็นเจ้าหน้าที่อำเภอเขาไม่เข้าใจ แต่ก็ได้มาตอนนี้เขาทำเรื่องเขาไปกรมการปกครองเพื่อขอหมายเลข 13 หลัก เพื่อเข้าทะเบียนบ้านกลางประมาณ 2 อาทิตย์ ตอนนี้ต้องย้ายจาก ทร.13 ไป ทร.14 แล้วก็ทำบัตร หนูทำเป็นคนแรกในสบเมยที่ยื่นตามมาตรา 23 ไปกัน 6 คน ทั้งครอบครัวแต่เขาทำให้หนูคนเดียวเป็นการทดลองก่อน”

นอกจากนั้น นางสาวมึดา นาวานาถ ยังต้องการที่จะเอากรณีศึกษาของเธอเป็นส่วนช่วยผลักดันให้คนไร้สัญชาติสำนึก มีความเข้าใจในสิทธิของตัวเองอย่างแท้จริงในการดำเนินการร้องขอสัญชาติไทยครั้งนี้

“อยากให้น้องๆ เข้าใจอย่างชัดเจนว่ามาตรา 23 มีอะไรบ้าง เป็นอย่างไร ที่ผ่านมาเขาบังคับเราการยื่นคำร้อง เช่น พยานเป็นลูกของใคร ทางอำเภอต้องบังคับเป็นข้าราชการ 1 คน ถ้าไม่มีพยานก็ยื่นไม่ได้ซึ่งมีมากหลายคนต้องใช้พยานเขาไม่รู้หลักการ ไม่เข้าใจ เข้าใจไม่ตรงกัน ไม่อยากให้ทำเกินหน้าที่ของราชการ ทำตามกฎหมายบัญญัติให้เจ้าหน้าที่เขาใจตรงกันในกฏหมาย อยากฝากว่าคนที่มาเป็นพยานให้รู้จักจริงๆ อย่าไปเสี่ยงอนาคตกับเงินเพียงเล็กน้อย

จริงๆ แล้วเราควรได้ตั้งแต่วันที่ 28 กุมภาพันธ์ แล้วแต่ว่าสิ่งที่เราทำขวากหนามมันคงไม่มีอีกแล้ว เพราะเราทำไว้หมดบุคคลอื่นยื่นก็คงใม่มีปัญหาอะไร ก็ดีใจนะแต่ก็เหนื่อยก่อนทางอำเภอจะบอกก็เหนื่อย คือกฏหมายที่รับสัญชาติถ้ามาถึงนายอำเภอตั้งนับไปอีก 15 วัน จะพิจารณาอนุมัติ วันที่ 21 ทางอำเภอต้องมีหนังสือว่าได้หรือไม่ หนูโทรไปหาเจ้าหน้าที่อำเภอเขาก็บอกไม่รู้ไม่มีคำตอบให้ รู้สึกเสียใจเหมือนเขาไม่อยากคุยกับเรา ทั้งที่กฎหมายมาถึงแล้ว หนูเข้าสู่กระบวนการตั้งแต่ปี 2542 ก็ต่อสู้มาตลอดก็ดีใจ สิ่งที่ดาทำไม่ได้ทำเพื่อตัวเอง ถ้าหนูได้คนที่มีคุณสมบัติเหมือนเราก็ต้องได้เช่นกันจริงๆ เราได้ตั้งแต่วันที่ 28 กุมภาพันธ์ แล้วแต่ว่าสิ่งที่เราทำขวากหนามมันคงไม่มีอีกแล้ว เพราะเราทำไว้หมดแล้วบุคคลอื่นยื่นก็คงไม่มีปัญหาอะไรแล้ว” นางสาวมึดา นาวานาถ กล่าว

แม้ว่ากฎหมายที่บัญญัติมาจะมีความชัดเจนเที่ยงธรรมสักปานใด แต่ถ้าเจ้าหน้าที่ของรัฐยังไม่มีการกระตือรือล้น เอาใจใส่ในการนำกฎหมายมาปฎิบัติอย่างถูกต้องครบถ้วน กฎหมายที่ดีก็ไม่สามารถที่จะช่วยเหลือประชาชนผู้ประสบความเดือดร้อนได้ หากเป็นเช่นนั้นจริงๆ พระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) สัญชาติ (ฉบับที่ 4) 2551 มาตรา 23 ที่เปิดโอกาสในคนที่ไม่มีสิทธิการมีสัญชาติไทยที่มีความรัก และหวงแหนแผ่นดินไทยเหมือนกันไม่มีมีโอกาสเข้าถึงทางการศึกษา สาธารณสุข การบริการพื้นฐานอื่นๆ ซึ่งไม่ยุทธิธรรมเท่าไรนัก

วันนี้การเคารพในหลักการกฎหมายเป็นสิ่งที่สำคัญ พื้นฐานการยอมรับหลักการส่วนรวมร่วมกัน พื้นฐานของความเท่าเทียมกันตามกฎหมาย อันจะนำมาซึ่งสังคมแห่งความเอื้ออาทรและความเข้าใจกันได้ไม่ยากนัก

ทีมงาน ThaiNGO
มูลนิธิกองทุนไทย
webmaster@thaingo.org

3 กันยายน 2551