Home ข่าวเด่น ข่าวรายวัน English News รายงาน บทความ Sound & VDO Webboard ข้อมูลย้อนหลัง

บ้านโนนยาง... บนแนวทางเศรษฐกิจชุมชน

หากเอ่ยชื่อ "กุดชุม" หลายคนคงนึกถึง "เบี้ยกุดชุม" สัญลักษณ์ที่แสดงถึงพลังชุมชนอันเข้มแข็งของชาวตำบลนาโส่ อ.กุดชุม จ.ยโสธรซึ่งมักจะถูกกล่าวขวัญถึงในฐานะชุมชนต้นแบบ ฐานการเรียนรู้ให้กับชุมชนต่างๆ ทั้งในด้านการพึ่งพาตนเอง มีเศรษฐกิจชุมชนที่เข้มแข็ง และด้านการอนุรักษ์วัฒนธรรม และวิถีชีวิตดั้งเดิม

หมู่บ้านโนนยาง ต.กำแมด ในอำเภอเดียวกันนี้ ก็นับเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างที่มีการจัดการชุมชนอย่างเข้มแข็งเช่นเดียวกัน แม้จะยังไม่มีการกำหนดงินตราไว้แลกเปลี่ยนสินค้าภายในชุมชน อย่างเบี้ยกุดชุม แต่การรวมกลุ่มในลักษณะพึ่งพาตนเอง เช่นกลุ่มแม่บ้านเกษตร กลุ่มออมทรัพย์ หรือกลุ่มเกษตรกรรมทางเลือก ซึ่งทำให้หมู่บ้านเล็กๆ แห่งนี้ ได้นำเอาทรัพยากรในชุมชน ที่ผลิตในชุมชน และใช้ในชุมชนอย่างคุ้มค่า เพราะชาวบ้านที่นี่ ไม่รอการช่วยเหลือจากหน่วยงานอื่นๆ แต่จะเริ่มหยิบจับจากการลองผิดลองถูก เช่นร้านค้าสหกรณ์จนประสบความสำเร็จ เป็นแบบอย่างให้กับหน่วยงานอื่นๆ มาเรียนรู้ ส่วนสินค้าหัตกรรม หรืองานฝีมือที่ผลิตได้ก็ส่งขายในศูนย์ OTOP ประจำจังหวัด แต่นั่นเป็นเพียงอาชีพเสริม และไม่หวังพึ่งพาตลาดการส่งออก เนื่องจากสินค้าที่ผลิตได้จะเน้นการบริโภคในชุมชนก่อน ซึ่งเป็นการบริโภคที่ไม่่เกินความจำเป็น หากทุกชุมชนในบ้านเราเป็นเช่นนี้แล้ว เศรษฐกิจโลกที่วุ่นวายอยู่ ณ ปัจจุบัน ก็คงส่งผลกระทบได้ไม่มาก หากเทียบกับชุมชนอื่นๆ ที่ทำการเพาะปลูกพืชเศรษฐกิจ หรือที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจการท่องเที่ยว และการส่งออก ที่ยังคงต้องรอการอุดหนุนจากภาครัฐอย่างต่อเนื่อง


วิถีชีวิตที่เรียบง่ายของชาวบ้านโนนยาง และร้านค้าขายในวันปกติ

ในแต่ละวัน วิถีชีวิตของชาวบ้านโนนยางดำเนินไปอย่างเรียบง่าย เช่นเดียวกับชาวชนบททั่วไป ที่ชีวิตส่วนใหญ่ผูกติดอยู่กับท้องไร่ท้องนา แต่จะมีช่วงเวลาพิเศษในรอบสัปดาห์ คือ ทุกเช้าู่วันพุธ ชาวบ้านที่นี่จะมีนัดกันที่ตลาดนัดกลางหมู่บ้าน หรือ ตลาดนัดวันพุธ ที่ชาวบ้านคุ้นเคย

พ่อค้า แม่ขาย ที่นำสินค้าอุปโภคบริโภคมาขาย ทำให้หมู่บ้านแห่งนี้ดูคึกคัก มีชีวิตชีวาตั้งแต่ฟ้ายังไม่ทันสาง ก็ไม่ใช่ใครที่ไหน ล้วนแต่เป็นชาวบ้านในหมู่บ้านเดียวกัน ตลาดนัดดังกล่าวจึงแตกต่างจากตลาดนัดที่เคยพบเห็นทั่วไป ซึ่งเป็นลักษณะคาราวานพ่อค้าสัญจร ตระเวนมาขายของ แล้วจากไปยังหมู่บ้านอื่นๆ และจะกลับมาอีกครั้งตามวัน เวลาที่กำหนด เป็นที่มาของคำว่า ตลาดนัด

บุญส่ง มาตรขาว ประธานกลุ่มเกษตรอินทรีย์บ้านโนนยาง ผู้ริเริ่มแนวทางเกษตรทางเลือก และส่งเสริมการบริโภคสินค้าเกษตรปลอดสารเคมี เช่นผักปลอดสาร ข้าวปลอดสาร และผักพื้นบ้านเป็นอีกผู้หนึ่งที่รอคอยให้วันพุธมาถึงเช่นกัน เพราะได้เห็นความมีชีวิตชีวาในบรรยากาศการซื้อขายแบบกันเอง สินค้าที่พ่อบุญส่ง นำมาขายเป็นประจำคือ ข้าวอินทรีย์ไร้สารเคมี และโดยมีภรรยา นางสุนันทา มาตรขาว เป็นผู้จำหน่ายสินค้า ส่วนใหญ่เป็น อุหน่อไม้ หรือหน่อไม้ดอง ในช่วงที่มีหน่อไม้มาก ซึ่งเป็นภูมิปัญญาการถนอมอาหารในแบบฉบับชาวอีสาน

"ปกติ พ่อกับแม่ ก็ออกไปทำนากันแต่เช้า ยกเว้นวันพุธที่มีตลาดนัดแม่บ้านก็จะไปขายของก่อน แล้วค่อยตามไป เพราะบางทีหาหน่อไม้ หาอะไรไว้ได้เยอะ ก็รอมาขายวันพุธ แล้วแต่ช่วง บางทีก็มีปลา มีผักบ้าง แล้วแต่จะหาได้"

พ่อบุญส่ง กล่าวเพิ่มเติมว่า หัวใจของตลาดนัดวันพุธคือ ทำให้คนในหมู่บ้านมีวิถีชีวิตดั้งเดิมกลับคืนมา ได้มีช่วงเวลาได้พูดคุยและทักทายกัน เนื่องจากที่นี่ไม่มีตลาดสดเช่นหมู่บ้านอื่นๆ จะมีเพียงร้านค้า 2 – 3 ร้านเท่านั้น ส่วนในวันอื่นๆ ที่ไม่ใช่วันพุธ ก็สามารถนำสินค้ามาฝากวางขายที่ร้านค้าในหมู่บ้านได้เช่นเดียวกัน

สินค้าที่นำมาวางขายส่วนใหญ่ ล้วนผลิตและหาได้จากชุมชน เมื่อหา หรือผลิตได้มากเกินความต้องการบริโภค เช่นหน่อไม้ เห็ด ผักพื้นบ้านที่ปลูกตามไร่นา ไข่ไก่ ปลาเล็กปลาน้อยที่จับได้ตามฤดูกาล ก็จะถูกตระเตรียมมาวางขาย นอกจากนี้ยังมีสินค้าอื่นๆ เช่น ข้าวสาร อาหารแห้ง รวมทั้งขนมพื้นบ้านต่างๆ

บ้านโนนยาง อยู่ห่างจากอำเภอกุดชุม ราว 13 กิโลเมตร มีประชากรนับพันคน ราว 300 หลังคาเรือน ส่วนใหญ่มีอาชีพทำนา และเลี้ยงสัตว์ บางส่วนขายแรงงานในช่วงว่างเว้นจากฤดูเก็บเกี่ยว ปัจจุบันบ้านนโนนยางแบ่งออกเป็น 3 หมู่ คือ หมู่ 3 , 11 และ 17 ในเขต ต.กำแมด อ.กุดชุม จ.ยโสธร

จุดที่น่าสนใจของบ้านโนนยางนอกจากตลาดนัดวันพุธแล้ว สินค้าอุปโภค บริโภคอื่นๆ ก็ยังมีการจัดการที่เหมาะสม คือสามารถหาซื้อได้จากร้านค้าสหกรณ์ประจำหมู่บ้าน ทั้ง 3 หมู่ เปิดดำเนินการโดยกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านโนนยาง

กลุ่มแม่บ้านเกษตรฯ นับเป็นกลุ่มสตรีที่มีบทบาทในการขับเคลื่อนชุมชนแห่งนี้ โดยเริ่มจัดตั้งกลุ่มมาตั้งแต่ปี 2521 โดยสำนักงานเกษตรอำเภอ ในช่วงนั้นยังไม่ค่อยมีบทบาทเนื่องจากอยู่ในช่วงการจัดตั้งกลุ่มใหม่ๆ จนกระทั่งปี 2538 เริ่มมีกิจกรรมมากยิ่งขึ้น ส่วนใหญ่เป็นงานลักษณะการส่งเสริมอาชีพเพื่อหารายได้เสริม เช่นการแปรรูปอาหาร แหนม ไส้กรอก และการทอผ้า เป็นหนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการยอมรับเป็นสินค้าคุณภาพ และได้รับรางวัล กลุ่มแม่บ้านดีเด่นแห่งชาติ ในปี 2544

อีกหนึ่งกิจกรรมที่ประสบความสำเร็จสูงของกลุ่มแม่บ้านเกษตร คือ ร้านค้าสหกรณ์ ที่มีจำนวนสมาชิกกว่า 400 คน และเรียกได้ว่าเป็นศูนย์กลางแหล่งช็อพปิ้งของบรรดาแม่บ้านโนนยางทุกครัวเรือน

นางทิพพาภร ยอดผา ประธานกลุ่มแม่บ้านเกษตกรฯ กล่าวถึงความสำเร็จดังกล่าวว่า เกิดมาจากประสบการณ์ และการเรียนรู้ โดยยึดหลักการบริหารจัดการที่ว่า ร้านนี้เป็นของชุมชนในหมู่บ้านทุกคน และการร่วมแรงร่วมใจจากคนในชุมชนก็เป็นส่วนสำคัญที่ช่วยผลักดันให้สหกรณ์ชุมชนเป็นร้านค้าของชุมชนอย่างแท้จริง

"จากการบริการที่ว่าร้านนี้เป็นของเราทุกคน ทำให้ชาวบ้านไม่ค่อยออกไปซื้อของข้างนอก ข้อดีคือ ถ้าเขาซื้อสินค้าที่นี่ เขาก็ได้รับปันผลด้วยเป็นแรงจูงใจ ส่วนในเรื่องสินค้าเรามีการปรับปรุงสิ้นค้าอยู่เสมอ สมมติว่าสินค้าไหนใหม่ๆ ที่ชาวบ้านต้องการใช้แต่ที่สหกรณ์ไม่มี ชาวบ้านก็จะมาบอก อันนี้นะ ยี่ห้อนี้นะ เรา (คณะกรรมการ) ก็เอามาเข้าที่ประชุมพูดคุยกันก่อนจะไปซื้อของ... ไม่ใช่ตัดสินใจได้เลยนะ

แม้แต่คนที่จะมาขายของ ก็ไม่ใช่ว่าจะมาขายได้เลย เราคัดเลือกคนที่มีคุณสมบัติที่เหมาะสม การพูดจา และให้คำแนะนำได้ คือทางเราแบ่งหน้าที่ชัดเจน แลกเปลี่ยนกันตลอด ปรับเปลี่ยนวิธีการเรื่อยๆ อย่างสมัยก่อนเราจะซื้อสินค้าจากรถยี่ปั๊ว (พ่อค้าคนกลาง) ที่เข้ามาส่งถึงที่ แต่ระยะหลังเราก็เอารถเข้าไปซื้อเองในเมือง เราได้เห็นโลกภายนอก ได้เลือกสินค้าเอง และคำนวนต้นทุนก็ถูกกว่า มันอยู่ที่การลองผิดลองถูกมาเรื่อยๆ "

ประธานแม่บ้านเกษตรยังกล่าวเสริมว่า แม้ว่าการรวมกลุ่มสหกรณ์จะมีข้อดีต่อชุมชนหลายประการ เช่น ได้ซื้อสินค้าราคาถูก ได้รับเงินปันผลปลายปี เงินทองไม่รั่วไหลออกนอกชุมชน และยังเป็นการลดปัญหาที่เคยถูกเอารัดเอาเปรียบจากร้านค้าในอดีต อย่างการขายของเกินราคา สินค้าหมดอายุ และการบริการได้ แต่การการรวมกลุ่มสหกรณ์ กลับไม่ประสบผลสำเร็จในหลายๆ ชุมชน ทั้งนี้ ส่วนใหญ่มาจากปัญหาการบริหารจัดการ อาจเนื่องมาจากความสัมพันธ์ในชุมชนเดียวกัน ความเกรงอกเกรงใจ ส่วนใหญ่เวลากิดปัญหาไม่ก็เปิดใจพูดคุยทำให้การดำเนินงานหยุดชะงัก

"เราต้องพูดคุยกัน ทางกลุ่มสหกรณ์ที่นี่จะ เปิดใจกันทุกอย่างในที่ประชุม คิดยังไง รู้สึกยังไง ทำแบบนี้ถูก หรือผิด ปกติก็ปฏิบัติตามระเบียบ ข้อบังคบที่ตกลงร่วมกันอยู่แล้ว ที่ผ่านมาก็ไม่ค่อยมีปัญหาอะไร กฎระเบียบที่นี่เคร่งครัดนะ ขนาดจำนวนหุ้นเราก็กำหนดไว้ว่าไม่เกินเท่านั้ัน เท่านี้นะ เพราะเราอยากกระจายไปให้คนอืื่นๆ อย่างทั่วถึง อีกทั้งลดบทบาทไม่ให้คนถือหุ้นมากมีอิทธิพลในการจัดการเกินคณะกรรมการ ไม่เช่นนั้นก็ไม่ต่างอะไรกับระบบทุนทั่วไป และอีกอย่างหนึ่งคือเราคนทำงานต้องตื่นตัวเป็นคนพร้อมที่จะเรียนรู้อยู่เสมอ ทุกวันนี้ แม้ว่าจะมีกลุ่มอื่นๆ มาเรียนรู้การทำงาน การบริหารจัดการจากเรา บ่อยมาก แต่เราก็ยังต้องไปเรียนรู้ แลกเปลี่ยน ดูงานกับกลุ่มอื่นๆ อยู่ตลอดเวลา ทั้งการอบรมต่างๆ จากภาครัฐ และองค์กรพัฒนาเอกชน เราจะได้นำมาพัฒนากลุ่มเราด้วย"

นางทิพาพร ยังกล่าวถึงข้อดีของการรวมกลุ่มในชุมชนบ้านโนนยางว่า การรวมกลุ่มทำให้ชุมชนได้เกิดการแลกเปลี่ยนกัน มีบทบาท มีความรับผิดชอบร่วมกัน เกิดเงินทุนหมุนเวียนภายในชุมชนไม่รั่วไหลไปไหน ส่วนเด็ก และเยาวชนในพื้นที่พบว่า การที่กลุ่มชาวบ้านมีความเข้มแข็ง ก็ส่งผลให้พวกเขา ยึดถือเป็นแบบอย่าง โดยเป็นการปลูกจิตสำนึกทางอ้อม ซึ่งเด็ก และเยาวชนที่นี่มีความรู้สึก ภาคภูมิใจที่ได้เป็นส่วนหนึ่งในแต่ละกิจกรรม

"เด็กนักเรียนที่นี่นะ ส่วนใหญ่จะซื้อของแต่ร้านค้าสหกรณ์ ไม่ค่อยไปซื้อที่อื่น หรือ ข้างนอกหรอก อย่างถุงเท้า สมุด ดินสอ ปากกา ยี่ห้อไหนเขียนดีก็จะมาบอก กล่าว ให้เราหามาให้ เขาคงเห็นจากสิ่งที่พ่อแม่ทำเป็นแบบอย่าง"

ประธานกลุ่มสหกรณ์บ้านโนนยางกล่าว ด้วยความภาคภูมิใจ


ทีมงาน ThaiNGO
มูลนิธิกองทุนไทย
webmaster@thaingo.org

22 ตุลาคม 2551

สนใจ ลงโฆษณา กับ ThaiNGO.org
ดูรายละเอียดที่นี่...

ThaiNGO Columnists
มุมมอง ของ..อุสตาซ (อับดุชชะกูร์ บินชาฟิอีย์)
ห้องส้วมความคิด (วรภัทร วีรพัฒนคุปต์)
ลูกลิง...แสนซน (วฤทธรัชต์ ถวัลย์วิวัฒนกุล)
มุมเล็กๆ (ZingarO - ธิดามนต์ พิมพาชัย)
6 Board
ประชาสัมพันธ์ งานกิจกรรม (Activities Board)
สมัครงาน หางาน (Jobs Board)
ร่วมปันน้ำใจ ให้สังคม (Charity Board)
ซื้อขาย แลกเปลี่ยน (Classifieds Board)
แหล่งทุน หาทุน (Grant Board)
กระดานสนทนา (ThaiNGO Webboard)






Thai Fund Foundation (TFF)
2044/23 New Phetburi Road, Bangkapi, Huaykwang, Bangkok 10310,Thailand
Tel: 66 (0) 2318 3959 , 66 (0) 2314 4112 , 66 (0) 2314 4113 Fax: 66 (0) 2718 1850
Website: www.TFF.or.th - E-mail: webmaster@thaingo.org