แนวคิดเบื้องต้น
เกิดขึ้นภายใต้แผนความร่วมมือของอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ( Greater Mekong Subregion ) ซึ่งครอบคลุมภาคี 6 ประเทศ คือ จีน ลาว ไทย พม่า กัมพูชา และเวียดนาม เป็นโครงการหนึ่งในการพัฒนาสี่เหลี่ยมเศรษฐกิจ แม่น้ำลานซาง-แม่โขง อันเป็นแม่น้ำนานาชาติ ความยาวทั้งสิ้น 4,880 กม. มีต้นกำเนิดจากภูเขา Tanggula ในจังหวัด Qinghai ประเทศจีน เป็นระยะทาง 2,130 กม. จากท่าเรือซึเหมา ประเทศจีน ถึงท่าเรือที่หลวงพระบาง ประเทศลาว เป็นเส้นพรมแดนจีน-พม่า ยาว 31 กม. เส้นพรมแดนลาว-พม่า 234 กม. เป็นเส้นพรมแดนลาว-ไทย 976 กม. นอกนั้นไหลอยู่ใน ลาว เวียดนามและกัมพูชา

โคงการปรับปรุงลำน้ำโขง เป็นแนวคิดของรัฐบาลจีน เพื่อเปิดเส้นทางขนส่งสินค้าและการคมนาคมผ่านลำน้ำโขง สู่ตลาดอินโดจีน แต่เนื่องจากสภาพธรรมชาติของแม่น้ำโขง ยังเป็นอุปสรรค เพราะมีเกาะแก่งและสันดอน อยู่เป็นจำนวนมาก ตลอดสายน้ำโขง ทำให้เรือที่มีขนาดเพียง 60 ตัน เท่านั้น ที่แล่นผ่านได้ จึงมาสู่ข้อสรุปของภาคี 4 ประเทศ คือจีน ไทย พม่า และลาว ว่าจะร่วมมือกันปรับปรุงควบคุมลำน้ำโขง เพื่อเปิดเส้นทางเรือขนาดใหญ่ขึ้น

มาสู่แนวคิดการระเบิดเกาะแก่งและลอกสันดอนใหม่ เพื่อปรับปรุงลำน้ำโขงให้มีลักษณะคล้ายคลอง (Canalization) เพื่อ ให้สามารถแล่นเรือขนาดใหญ่ คือ 100 ,300 และ 500 ตัน ได้ตามลำดับ โดย ทั้ง 4 ประเทศได้ลงนามเมื่อ 20 เมษายน 2543 ซึ่งประเทศลาว เป็นประเทศสุดท้ายที่ลงนามไปเมื่อต้นปี 2545 โดยระยะขุดลอกสันดอนและระเบิดหินแบ่งออกเป็น 2 ระยะหลักๆ คือ
- ระยะแรก เป็นการขุดลอกสันดอนและระเบิดเกาะแก่งต่างๆ ในฤดูน้ำลด 2 ปี และ
- ระยะที่สอง เป็นกระบวนการควบคุมระดับความลึกของลำน้ำให้ได้มาตรฐานการเดินเรือขับระวางขนาดใหญ่ ซึ่งเป็นแบ่งออก เป็น 3 ระยะย่อย คือ

- ระยะที่ 1 หลังจากระเบิดแก่ง ลอกลำน้ำและติดตั้งสัญญาณเดินเรือ หรือ ติดวินซ์แล้ว จะเริ่มเดินเรือที่มีระวางบรรทุก 100 ตัน เป็นระยะเวลาอย่างน้อย 95 % ของรอบปี
- ระยะที่ 2 เป็นการปรับปรุงแก่งจำนวน 51 แห่ง จะทำให้สามารถเดินเรือขนาด 300 ตัน เป็นระยะเวลาอย่างน้อย 95% ของรอบปี
- ระยะที่ 3 เป็นการตกแต่งลำน้ำ เพื่อให้สามารถเดินเรือ 500 ตัน เป็นระยะเวลาอย่างน้อย 95% ของรอบปี

เดือนเมษายน 2545 ที่ผ่านมา เสียงระเบิดก็ดังกระชั้นขึ้น เมื่อรัฐบาลประเทศลาว ระเบิดเกาะแก่งแห่งแรกระหว่างพรมแดนพม่า-ลาว ซึ่งมี 3 แก่ง คือ บริเวณปากน้ำหลอย (Nam Loi River Mouth ) แก่งต้นอ้อ ( Tang Ao) และแก่งมองผาเหลียวหลัง ( Lower Mong Pa Liao ) หลังจากที่จีนและพม่าทำการระเบิดเสร็จสิ้นไปแล้ว

สู่พรมแดนประเทศไทย-ลาว ที่มีเกาะแก่งสำคัญๆ กว่า 100 จุด หรือ ประมาณ 11 เกาะแก่ง ที่มีโครงการจะเริ่มระเบิดในเดือนกันยายน 2545 ปีนี้ ถึงเดือนมีนาคม 2546 และจุดที่จะต้องระเบิดมี 4 เกาะแก่ง คือ แก่งไก่ , ดอนสะเพ็ง ,แก่งผาฟ้าและคอนผีหลวง ในเขตอำเภอเชียงแสน อ.เชียงของ และอ.เวียงแก่น จ.เชียงราย แม้จะเป็นโครงการที่ใหญ่และมีผลกระทบกับวิถีชีวิตประชาชน ชุมชนและระบบนิเวศน์ลำน้ำทั้งเพียงใด แต่จากปากคำชาวบ้าน กล่าวว่า ยืนยันว่า "รัฐบาล" ไม่เคยแจ้งข่าวให้ทราบ และไม่เคยถามความคิดเห็นชาวบ้านและชุมชนที่อาศัยแม่น้ำโขงแห่งนี้เลย นี่คือคำบอกกล่าวยืนยันจากชาวบ้าน

ขณะที่ทีมการศึกษาและประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม ( Environmental Impact Assessment : EIA ) เมื่อเดือนเมษายน 2544 ได้ลงพื้นที่เก็บข้อมูลศึกษาเพื่อประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม ก็ทำเพียง 1 เดือนเท่านั้น (จาก 18 เมษายน- 12 มิถุนายน ) แต่คณะรัฐมนตรีไทย ก็เซ็นอนุมัติรายงานผลการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA ) ไปแล้ว โดยไม่ผ่านกระบวนตรวจสอบความถูกต้องจากหน่วยงานอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องแต่อย่างใด......



สภาพทางนิเวศวิทยาของแม่น้ำโขง จากการศึกษาพบว่า เป็นสายน้ำที่มีความอุดมสมบูรณ์ของพันธุ์สัตว์น้ำจืดที่ มาก เป็นอันดับหนึ่งของทวีปเอเชีย และเป็นอันดับสามของโลก รองจากแม่น้ำอะเมซอนและแม่น้ำแซร์ เนื่องจากการศึกษาพบว่า พันธุ์ปลาน้ำจืดหลายชนิดเจริญพันธุ์ได้ดีที่สุดในระบบนิเวศลุ่มลำน้ำโขง เท่านั้น โดยเฉพาะปลาที่เรารู้จักกันดีและกำลังใกล้จะสูญพันธุ์ นั่นคือ"ปลาบึก" โดยนักสิ่งแวดล้อมเชื่อมั่นว่า แม่น้ำโขงยังมี
พันธุ์สัตว์น้ำจืดที่หายากอีกมากมาย เนื่องจากสายน้ำโขงเป็นสายน้ำที่มีความยาวไหลผ่านซอกภูเขา ทั้งพื้นที่สูงและที่ราบ อีกทั้งตลอดลำน้ำ ยังมีเกาะแก่งโขดหินมากมายสลับซับซ้อน อันเป็นที่อยู่อาศัยของพันธุ์ปลาและสัตว์น้ำอื่นๆ จึงมีคนเปรียบเปรยเสมอว่า " แม่น้ำโขงคือชีวิตและสายเลือดของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้" ...

อดีตนักพัฒนาเอกชนหลายท่าน มักกล่าวไว้เสมอว่า ความมั่นคง ของรัฐชาติ ต้องอยู่บนพื้นฐานของความมั่นคงของประชาชน และชุมชน จึงจะถือได้ว่าชาตินั้นเป็นชาติที่มีความมั่นคงอย่าง ยั่งยืนแท้จริง และชุมชนจะมั่นคงได้ ย่อมต้องมีปัจจัย หลายอย่างที่พร้อม และเอื้อต่อ การดำรงวิถีชีวิตของชุมชน ทั้งทรัพยากรธรรมชาติ วัฒนธรรม ที่เกื้อกูลกัน องค์ความรู้ ที่สามารถสืบทอดสู่ลูกหลาน และสิทธิชุมชน ที่มีกฎหมาย รัฐธรรมนูญคุ้มครองได้อย่างแท้จริง แต่เมื่อความมั่งคงของชุมชนถูกสั่นคลอน โดยรัฐบาล ที่มาจากประชาชน เสียงที่ทวงถามหาคำตอบ ว่า สิทธิชุมชน และความมั่นคงของประชาชน อยู่ที่ไหน ถ้าการระเบิด เกาะแก่งแม่น้ำโขงในระดับความลึกลงไปอีก 3 เมตร ที่กำลังจะเริ่มต้นในเดือนกันยายนนี้

เป็นเพียงการเปิดเส้นทางคมนาคมใหม่ให้กับจีน เข้ามาเปิดตลาดสินค้าอุปโภค-บริโภค ผลิตผลการเกษตรและสินค้าอุตสาหกรรม ในตลาดอินโดจีนและไทย ขณะที่รัฐบาลเองยังให้บทสรุปที่ชัดเจนไม่ได้เลยว่า ประชาชนชาวไทยได้อะไร จากการเสียสละระบบนิเวศน์ลุ่มน้ำโขงอันล้ำค่านี้ "แม่น้ำโขงที่เปรียบเสมือนอุทรแห่งสรรพมัจฉา" ....

1. ปัญหาความมั่นคงด้านอาหาร เนื่องการระเบิดเกาะแก่งและสันดอน เป็นการทำลายระบบการไหลของน้ำ ซึ่งสัมพันธ์กับระบบนิเวศน์และวิถีชีวิตของชุมชนชาวประมงพื้นบ้านสองฝั่งลุ่มน้ำ ที่ดำรงวิถีชีวิตพึ่งพาอาหาร จากความอุดมสมบูรณ์ของพืชและสัตว์น้ำมานมนาน เมื่อแหล่งเพาะพันธุ์และแหล่งอาหารอันอุดมสมบูรณ์ของปลาถูกทำลาย ปลาก็ลดน้อยลง อาชีพชาวประมงพื้นบ้านก็หายไป ชาวลุ่มน้ำโขงที่เคยมีขาย มีกินปลา ก็ย่อมได้รับผลกระทบเช่นกัน

และเมื่อแหล่งเพาะพันธุ์และแหล่งอาหารอันอุดมสมบูรณ์ของปลาถูกทำลายจากการระเบิด อีกกระทั่งกำลังขับเคลื่อนของเรือขนาดระวาง 100 - 500 ตัน ขับผ่านตลอดเวลา เพราะเป็นเส้นทางคมนาคม ก็อาจจะก่อให้เกิดการรบกวนการวางไข่ของปลา โดยปลาที่อยู่ในระยะอนุบาล และปลาที่จะขึ้นมาวางไข่อาจตระหนกและหนีหายไปได้ แล้วความอุดมสมบูรณ์ที่ชาวลุ่มน้ำโขงเคยมีเคยได้กิน ย่อมได้รับผลกระทบอย่างแน่นอน ตัวอย่างเช่น ช่วงที่จีนระเบิดแม่น้ำโขงตอนบน ทำให้แม่น้ำโขงขุ่นข้นจนพืชใต้น้ำเช่น ไก เตา และคก ตามแหล่งต่างๆ ตายไปจำนวนมากเนื่องจากไม่ได้รับแสงแดดเพียงพอ ในการสังเคราะห์อาหาร ดังนั้น การระเบิดแก่ง ผา และขุดลอกสันดอน จะทำให้ปลาซึ่งเป็นอาหารหลักสูญหายไปได้

2. ปัญหาความมั่นคงด้านคมนาคม การระเบิดเกาะแก่งและทำลายสันดอนกลางแม่น้ำ เป็นการเปิดเส้นทางก็จริง แต่ก็ทำให้แม่น้ำโขงไหลแรงขึ้น พัดเชี่ยวกรากมากขึ้น อีกทั้งการที่เรือขนาดใหญ่แล่นผ่าน ย่อมก่อให้เกิดคลื่นใหญ่ขนาดใหญ่เช่นกัน ซึ่งเป็นอุปสรรคและอันตรายสำหรับเรือขนาดเล็ก อาทิ เรือพาย เรือยนต์เล็ก ที่ประชาชน ชุมชน ใช้สัญญจรไปมาในระยะใกล้ๆ ใช้ประกอบพิธีกรรมและใช้เป็นพาหนะสำหรับการทำประมงพื้นบ้าน ซึ่งกลายเป็นการผลักดันให้ชุมชนหันมาใช้เรือยนต์ขนาดใหญ่ขึ้นเพื่อความปลอดภัยมากขึ้น เพราะจากประสบการณ์ชาวประมงพื้นบ้าน ซึ่งเป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบจากการเดินเรือสินค้ามากที่สุดจาก อ.เชียงของ กล่าวว่า แม้แต่เรือสินค้าขนาดกลาง ที่วิ่งระหว่างเชียงของ - ห้วยทราย - หลวงพระบาง ของนักธุรกิจลาว ซึ่งมีขนาดไม่เกิน 50 ตัน ยังก่อปัญหานี้แล้ว เพราะทุกครั้งที่เรือสินค้าขนาดกลางวิ่งผ่าน คลื่นจากเรือก็สามารถจมเรือขนาดเล็ก ของชาวบ้านได้ หากว่าชาวบ้านไม่รีบถอนสมอเรือ และหันหัวเรือเข้าโต้กับคลื่นได้ทัน ด้วยเหตุนี้ ชุมชนในอนาคตอาจจะต้องพึ่งพาเรือขนาดใหญ่ในการสัญจร

3.ปัญหาความมั่นคงด้านพลังงาน สภาพปัญหาจากข้อที่ 2 ทำให้ชุมชนที่เคยใช้เรือพาย เรือเล็ก ต้องหันมาใช้เรือยนต์ขนาดใหญ่ขึ้น เพื่อความปลอดภัย เสมือนการพัฒนาถนนเกวียน ทางเดินไปสู่ถนนคอนกรีต ถนนลาดยาง ก็เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เกวียนและพาหนะพื้นเมืองสูญหายไป จากกระแสการคมนาคมที่สะดวกและรวดเร็ว เรือประมงขนาดเล็กๆก็เช่นกัน อีกทั้งยังเป็นการเพิ่ม demand น้ำมันเชื้อเพลิง ซึ่งนับวันยิ่งจะร่อยหรอ และมีราคาแพงมากยิ่งขึ้น ทำให้การคมนาคมของชุมชนและอาชีพประมงพื้นบ้านมีต้นทุนเพิ่มขึ้น พึ่งพาพลังงานจักรกล มากขึ้น

4. ปัญหาระบบนิเวศน์
- การระเบิดครั้งแรกที่ประเทศจีน ก่อให้เกิดน้ำขุ่นข้นพัดลงมา ซึ่งน้ำขุ่นข้นเหล่านี้ ทำให้แสงแดดไม่สามารถส่องผ่านไปสู่พืชใต้น้ำได้ ทำให้พืชไม่สามารถสังเคราะห์อาหารได้ ซึ่งอาจจะทำให้พืชหลายชนิดได้รับผลกระทบ ลดจำนวนลงได้ เพราะพืชเหล่านี้คืออาหารของปลา ถ้าพืชสูญพันธุ์ไป ย่อมหมายถึงปลาหายไปด้วย และการควบคุมระบบการไหลของน้ำโขง ซึ่งวงจรชีวิตสัตว์น้ำจืดและสัตว์บกบางชนิดนั้น สัมพันธ์กับฤดูกาล ลักษณะน้ำขึ้นน้ำลงตามธรรมชาติของแม่น้ำโขงด้วย ดังนั้น ถ้ามีการควบคุมโดยมนุษย์ ย่อมมีผลกระทบแน่นอน

- อันตรายจากคลื่นกระแทก ( shock wave ) และ เศษระเบิดที่ปลิว ( flying block) ต่อปลาที่เข้าวางไข่ และนกหายากจำนวนมากที่เข้ามาหากินและทำรังในละแวกลุ่มน้ำโขงตลอดสาย อาทิ นกกระเรียน ( Common Crane ) ที่หนองจอทองดำ นกเป็ด ที่หนองสะแล็บ เป็ดปากพลั่ว ( Northern Shoveler ) เป็ดหางแหลม ( Northern Pintail ) เป็ดเทา ( Spot-billed Duck ) และนกชายเลนที่หาดทรายกลางแม่น้ำเช่น นกชายเลนท้องดำ ( Dunlin ) นกเป็ดพม่า ( Ruddy Shelduck ) หรือนกที่อาศัยตามพงหญ้าริมฝั่งแม่น้ำโขง เช่น นกจาบปีกอ่อนหน้าดำ ( Black-faced Bunting ) นกยอดหญ้าหลังดำ ( Jerdon’s Bushchat ) นกกระติ๊ดแดง ( Red Avadavat ) นกไก่น้ำ ( Eurusian Coot ) ฝูงนกแอ่นทุ่งเล็ก ( Small Pratincole ) นกแอ่นทรายสีน้ำตาล ( Plain Martin ) เป็ดมอลลาร์ด ( Malllard ) เป็ดดำหัวน้ำตาล ( Ferruginoues Pochard ) เป็ดปากสั้น ( Eurasian Wigeon ) เป็ดเปีย ( Tufted Duck ) ห่านหัวลาย ( Bar-headed Goose ) เป็นต้น อาจจะได้รับผลกระทบหากมีกระบวนการควบคุมและเปลี่ยนธรรมชาติของสายน้ำ

- มลภาวะของการเดินเรือ คือ เสียง น้ำมัน และขยะของเสียจากเรือขนส่งสินค้า เรือสำราญ ดังเช่น กรณีมลภาวะจากน้ำมันและของเสีย ที่ถูกปล่อยออกจากเรือท่องเที่ยวและเรือสินค้า ที่ชาวเชียงของ กำลังเผชิญจากท่าเรือใกล้ๆ อยู่ในขณะนี้ ที่มักปล่อยน้ำมันและขับถ่ายของเสียลงแม่น้ำ จนชาวบ้านในชุมชนไม่สามารถใช้น้ำในแม่น้ำได้เหมือนเดิม
และเสียงเครื่องยนต์ก็ทำลายความสงบสุขของคนและสัตว์อีกด้วย

5.ปัญหาความมั่นคงด้านภูมิปัญญา
คนหาปลาและ "ชาวเรือ" แต่ละคนจะมีความรู้ความชำนาญในการเดินเรือในแม่น้ำโขง ซึ่งเป็นความรู้ที่ถ่ายทอดมาหลายชั่วอายุคน เช่นกัน ชาวเรือในท้องถิ่นจึงเข้าใจธรรมชาติของแม่น้ำโขง เข้าใจวิถีชีวิตและกระบวนการทางธรรมชาติขิงปลา และยังรู้ว่าจะล่องเรือผ่านแก่ง ผาและดอนอย่างไรไม่ให้เกิดอันตราย

เช่น ที่บ้านหาดไคร้ อ.เชียงของ คนหาปลาที่ไหลมองปลาบึกเชื่อว่า ปลาบึกเป็นปลาที่มีเทพาอารักษ์คอยปกปักรักษา การจับปลาบึกจึงต้องขอจากเทพาอารักษ์ ดังนั้นก่อนถึงเวลาจับปลาบึก คนหาปลาจะร่วมกันทำพิธีไหว้ผีก่อน เหล่านี้คือองค์ความรู้ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติให้คงอยู่ได้อย่างยั่งยืน และเคารพธรรมชาติ

ดังนั้น สำหรับคนท้องถิ่นแล้ว การระเบิดแก่งลอกลำน้ำจึงไม่เพียงแต่ทำลายระบบนิเวศน์ของปลา และพื้นที่หาปลาของคนท้องถิ่นเท่านั้น แต่ยังเท่ากับเป็นการทำลายองค์ความรู้ท้องถิ่น ทั้งในเรื่องของการหาปลา การเดินเรือ และการจัดการธรรมชาติ อีกด้วย ที่สำคัญคือการทำลายวิถีชีวิตที่เรียบง่าย สอดคล้องและสมดุลย์กับธรรมชาติ ของชุมชนที่นี่อีกด้วย

6.ปัญหาความมั่นคงด้านเศรษฐกิจ
มิติทางเศรษฐกิจนั้นซับซ้อนกระทบต่อเนื่องทั้งระบบสังคม แต่ประชาชนคนยากคนจนที่มีวิถีชีวิตเรียบง่ายในชุมชนย่อมมองเห็นได้ชัดเจน ว่า ชีวิตคนชนบทการพึ่งพาความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติเป็นปัจจัยหลัก เป็นทั้งราย เป็นทั้งปัจจัยบริโภค-อุปโภค จึงเกี่ยวข้องกับความมั่นคงทางเศรษฐกิจทั้งโดยตรงและโดยอ้อม ดังนั้นชุมชนจึงเป็นผู้แบกรับผลกระทบด้านลบจากโครงการนี้ ทั้งในระยะสั้นและระยะยาว เพราะชุมชนแห่งนี้สูญเสียแหล่งการประมงพื้นบ้าน แหล่งอาหารตามธรรมชาติ ถูกแย่งชิงสิทธิในการเข้าถึงทรัพยากร ซึ่งเป็นรายได้ทางเศรษฐกิจหลักๆ

7.ปัญหาความมั่นคงด้านสังคม
ชาวเรือมีคติความเชื่อมาแต่โบราณว่า แม่น้ำโขงมีผีนางเงือก ดังนั้น ทุกๆ วันที่ 20 เมษายนของทุกปี ชาวเรือพื้นเมืองใน อ.เชียงของ จึงรวมตัวกันทำพิธีสักการะผีนางเงือกที่เรียกว่า "เจ้าพ่อผาถ่าน" ให้ช่วยปกปักรักษาเรือ และชีวิตของชาวเรือ ซึ่งกิจกรรมเช่นนี้ไม่มีรายงานว่าพบในบริเวณอื่นของแม่น้ำโขง

ขณะที่ วัฒนธรรม "กลุ่ม-เสี่ยว" ของชุมชนสองฝั่งแม่น้ำโขงชายแดนไทย-ลาว ซึ่งชุมชนหลายกลุ่มชาติพันธุ์มากทั้ง ขมุ ไทลื้อ ไทยวน และไทลาว ที่มีความสัมพันธ์ทางสังคมที่สลับซับซ้อน ทั้งในระดับเครือญาติ ชุมชน ระหว่างชุมชน และระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์ ที่สัมพันธ์กับธรรมชาติและได้ก่อให้เกิดวัฒนธรรมของคนลุ่มน้ำโขงขึ้น เช่น

(1.) ระบบความสัมพันธ์ภายในกลุ่มคนหาปลาและชาวเรือ ซึ่งปฏิสัมพันธ์กันจากการลงเรือและหาปลาในพื้นที่สาธารณะของ
แม่น้ำโขง คนกลุ่มนี้มีกิจกรรมทางสังคมร่วมกันภายในกลุ่มของตน ทั้งเพื่อช่วยเหลือกัน รวมไปถึง การเกิดความสามัคคีในการร่วมกัน จัดการทรัพยากร ตัวอย่างเช่น คนหาปลาที่ไหลมอง (มองคือตาข่ายดักปลาชนิดหนึ่ง) นั้น ทุกคนที่อยากร่วมใช้พื้นที่ไหลมองเอาปลา ก็จะมาร่วมมือร่วมแรงกันทำความสะอาดพื้นที่จับปลา ด้วยการรื้อเศษไม้หรือขยะที่เป็นอุปสรรคในการไหลมอง

(2.) ระบบความสัมพันธ์แบบ "เสี่ยว" ซึ่งพบมากในกลุ่มไทยวนและลาว ที่คล้ายคลึงกับภาคอีสานของไทย ระบบความ สัมพันธ์ แบบเสี่ยวนี้ เป็นระบบที่ทำให้คนต่างชุมชนช่วยเหลือ เกื้อกูลและสามัคคีกลมเกลียวกัน นอกเหนือจากความสัมพันธ์แบบ
เครือญาติ ซึ่งระบบนี้ก่อเกิดจากการคบค้าสมาคมและการพึ่งพาช่วยเหลือเกื้อกูลกัน ที่ อ.เชียงของ ชาวบ้านบางคนไม่ได้จับปลา ในชุมชนของตนเอง แต่มีการตามปลาหรือเดินทางไปหาปลาในแม่น้ำโขงบริเวณอื่น ที่อยู่ไกลออกไป จึงต้องพักบ้านเสี่ยว อาศัยเรือและเครื่องมือเสี่ยวจับปลา จึงเป็นบ่อเกิดของวัฒนธรรมเสี่ยว ดังนั้น การระเบิดแม่น้ำโขง คือการระเบิดหัวใจเสี่ยว ที่เป็นวัฒนธรรมและสายสัมพันธ์ของคนในชุมชนสองฝั่งโขง ที่เคยร้อยรัดไว้อย่างสันติสุขด้วยแม่น้ำและปลา ความสูญเสียนี้ จึงไม่สามารถประเมินค่าได้

(3.) การพัฒนาการท่องเที่ยว คือกระบวนการทำลายวัฒนธรรม "คนกับสายน้ำ" เพราะวัฒนธรรมจะถูกทำให้กลายเป็นเพียงสินค้า และชาวบ้านไม่สามารถที่จะใช้ชีวิตในสายน้ำอย่างปกติสุขได้อีกต่อไป บทเรียนของการท่องเที่ยวที่ชาวเชียงของ พบก็คือ ชุมชน หาปลาในเชียงของบางชุมชน ต้องจัดพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับการจับปลา เพื่อแสดงให้นักท่องเที่ยวชม จากแต่เดิมที่พิธีกรรมนี้ ถูกจัดขึ้นเพื่อรับใช้คนในชุมชน กลับถูกคุกคามจากจากพัฒนาตามกระแสการท่องเที่ยว ขณะที่มีบางชุมชน เช่น ชุมชนหาดไคร้ ยังคงมีความเข้มแข็งและไม่หลงกระแสสนองการท่องเที่ยวมากนัก ดังนั้น ชาวบ้านจึงยังคงจัดพิธีกรรมที่แท้จริง ที่มีความหมายทางจิตใจอยู่ แม้ว่าจะต้องแอบจัดกันอย่างเงียบ ๆ ในที่ที่สายตาของคนภายนอกเข้าไม่ถึง ก็ตาม

(4.) ชุมชนที่อาศัยอยู่สองฝั่งโขงนั้น ไม่ได้มีเพียงชุมชนบนฝั่งเท่านั้น แต่ยังมีชาวบ้านบางกลุ่ม สร้างแพรวมกันอยู่ตามริมฝั่งโขงด้วย โดยเฉพาะบ้านน้ำเกื๋อง ในประเทศลาว ชาวบ้านเหล่านี้มีอาชีพจับปลา และค้าขายสินค้าอุปโภค ให้กับชาวเรือทั้งไทยและลาว การเดินเรือขนาดใหญ่ในแม่น้ำโขง จะทำให้เกิดคลื่นขนาดใหญ่ ซึ่งเรือนแพของชาวบ้านไม่สามารถที่จะต้านทานแรงคลื่นได้ นำไปสู่การล่มสลายของชาวแพอย่างถาวร

8.ประเด็นทั้งหมดจะมาสู่ คำถามถึงความมั่นคงของประเทศ ว่า ถ้าสภาพชุมชนไทยล่มสลาย ไร้หนทางทำกิน ไร้ความอุดมสมบูรณ์ ไร้แบบแผนวิถีชีวิตที่เคยอยู่อย่างสงบสุขเรียบง่าย และไร้ความเกื้อกูลสัมพันธ์สามัคคีของคนน้ำโขงแล้ว ชาติจะเอาความมั่นคงจากที่ไหนกัน และปัญหานี้ยังไม่รวมถึงแรงเชี่ยวกรากของกระแสน้ำอาจทำให้เกิดการเซาะร่องน้ำลึก ที่มีอยู่เดิม ซึ่งเป็นพรมแดนของประเทศไทยและลาว หรือเซาะตลิ่งพัง เป็นต้น ทำให้เขตแดนเปลี่ยน ซึ่งอาจจะทำให้ชุมชนขัดแย้งกัน หรือรัฐบาลขัดแย้งกันได้ในอนาคต

ชุมชนริมฝั่งโขงวันนี้ หากหลับตาลง คงเข้าใจแล้วว่าตน คือผู้ที่ต้องสูญเสียอย่างใหญ่หลวง หากโครงการนี้เกิดขึ้น เพราะผู้ที่ได้ประโยชน์ อย่างแท้จริงมีเพียงคนไม่กี่กลุ่มคนเท่านั้น แต่ชาวบ้านแห่งลุ่มน้ำโขงนี้ จะเหลือเพียงและตำนานการจับปลา บึก อันยิ่งใหญ่เท่านั้นเอง

ทีมงาน ThaiNGO รายงาน