Home ข่าวเด่น ข่าวรายวัน English News รายงาน บทความ Sound & VDO Webboard ข้อมูลย้อนหลัง

จากแผนแม่บทชุมชนถึงศูนย์เรียนรู้ ก้าวสู่สภาผู้นำหมู่บ้าน ก่อนเป็นตำบลนำร่องระดับประเทศ

by : มานะ ช่วยชู
IP : (124.120.254.195) - เมื่อ : 3/06/2008 09:16 PM

แผนแม่บทชุมชน ถือว่าเป็นแนวทางหนึ่งในการสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชนที่ผ่านมาจึงมีการส่งเสริมการทำแผนแม่บทชุมชนกันอย่างแพร่หลาย ทั้งในระดับหมู่บ้านและตำบล อย่างไรก็ตามแผนแม่บทชุมชนจะสามารถขับเคลื่อนโครงการต่าง ๆ ตามทิศทางที่บรรจุไว้ไปได้มากน้อยแค่ไหน ขึ้นอยู่กับกลไกคณะทำงานของพื้นที่ถ้าคณะทำงานมีความเข้มแข็ง ร่วมกลุ่มกันได้ดี เกิดกระบวนการเรียนรู้จากการทำแผน ก็จะสามารถนำพาแผนไปสู่การปฏิบัติได้ดี ในทางกลับกันหลายพื้นที่ก็ยังไม่มีความพร้อมที่จะนำแผนไปสู่การปฏิบัติ

บ้านบ่อน้ำซับ หมู่ที่ ๑ ตำบลขุนทะเล อ. ลานสกา จ. นครศรีธรรมราช เป็นพื้นที่หนึ่งที่ผ่านกระบวนการทำแผนแม่บทชุมชนมาอย่างต่อเนื่อง ด้วยแกนนำที่สำคัญเกาะติดไม่ปล่อยคือ พี่บุเรง (คุณบุเรง ชิตาลย์) พี่สุจิน (คุณสุจิน อินทคีรี) และหมอสมบูรณ์ (สมบูรณ์ จันทร์จรุง-หมอพื้นบ้านผู้เชี่ยวชาญด้านกระดูก) แป้น (คุณเนตรชนก ไชยจิตร) พร้อมคณะทำงานอีกหลายคน ร่วมกันจัดกระบวนการต่าง ๆ ไม่ว่ากระบวนการเก็บรวบรวมข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูลและประชาพิจารณ์ สุดท้ายได้แผนแม่บทของหมู่บ้านที่เสร็จสมบูรณ์

ข้อมูลแผนแม่บทชุมชน (ข้อมูลจาก ๑๓๖ ครัวเรือน)

ข้อมูลเศรษฐกิจ - รายรับ ๕,๕๕๐,๔๒๖ บาท เงินออม ๖๙๗,๑๗๐ บาท รายจ่าย ๑๔,๓๓๗,๓๐๖ บาท หนี้สิน ๖,๖๙๗,๖๗๘ บาท

วิสัยทัศน์ของชุมชน
ชุมชนแห่งการเรียนรู้ สู่ครอบครัวอบอุ่น สังคมเข้มแข็ง ชุมชนแบ่งปัน มีความสมานฉันท์ เอื้ออาทรต่อกัน ให้อยู่ดีมีสุข มีความปลอดภัย ทั้งในชีวิตและทรัพย์สิน

แผนแม่บท ประกอบด้วย
๑. แผนพัฒนาการเรียนรู้เพื่อพัฒนาศักยภาพชุมชน จำนวน ๓ โครงการ
๒. แผนพัฒนาด้านเศรษฐกิจพอเพียง จำนวน ๖ โครงการ
๓. แผนพัฒนาด้านการเกษตร จำนวน ๙ โครงการ
๔. แผนการจัดการผลผลิต จำนวน ๒ โครงการ
๕. แผนพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จำนวน ๑๒ โครงการ
๖. แผนพัฒนาด้านสุขภาพ จำนวน ๒ โครงการ
๗. แผนพัฒนาการจัดการสวัสดิการชุมชน จำนวน ๘ โครงการ
๘. แผนพัฒนาด้านกองทุน จำนวน ๒ โครงการ
๙. แผนพัฒนาการท่องเที่ยว จำนวน ๒ โครงการ
๑๐. แผนพัฒนาจิตใจและสังคม จำนวน ๔ โครงการ
๑๑. แผนพัฒนาด้านความสงบเรียบร้อย จำนวน ๑ โครงการ
๑๒. แผนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน จำนวน ๔ โครงการ


(CLICK เพื่อดูรูปเต็ม)


ขยายสู่การเป็นศูนย์การเรียนรู้

เพื่อเป็นการพัฒนาคนให้มีศักยภาพ คือ มีความรู้ ความสามารถ มีคุณธรรมและหลุดพ้นจากความยากจน แกนนำบ้านบ่อน้ำซับได้ร่วมกันจัดตั้งเป็น "ศูนย์การเรียนรู้ด้านเศรษฐกิจพอเพียง" ขึ้น ด้วยการนำข้อมูลที่ได้จากการทำแผนแม่บทชุมชน ทำให้ทราบว่าที่ไหนมีความรู้ ภูมิปัญญาด้านใด และพัฒนาขึ้นมาเป็นแหล่งเรียนรู้ กระจายอยู่ทั่วทั้งหมู่บ้าน และไม่เพียงชาวบ้านเท่านั้นที่มาเรียนรู้ นายอำเภอและข้าราชการระดับสูงก็มากินนอนและเรียนรู้จากที่นี้เหมือนกัน ชาวบ้านสอนให้นายอำเภอเก็บยอดชะอม ทำปุ๋ยหมักชีวภาพ ตัดยาง ฯลฯ ชาวบ้านหลายคนภูมิใจเพราะได้สอนนายอำเภอ

ศูนย์เรียนรู้จะแบ่งออกเป็น ๗ กลุ่มบ้าน แต่ละกลุ่มบ้านจะมีศูนย์เรียนรู้ที่แตกต่างกันไป เช่น ศูนย์เรียนรู้กลุ่มบ้านเกาะนางแก้ว/โรงกระเบื้อง จะมีศูนย์เรียนรู้ด้านการผลิตยาเส้นขุนทะเล ศูนย์เรียนรู้ด้านหัตถกรรมกะลา ศูนย์เรียนรู้ประเพณีวัฒนธรรม ศูนย์เรียนรู้ด้านกีฬา ศูนย์เรียนรู้กองทุนหมู่บ้าน ศูนย์เรียนรู้สารสนเทศชุมชน ศูนย์เรียนรู้วิถีประชาธิปไตย และโรงเรียนส่งเสริมสมรรณนะคุณอำนวยตำบล

แม้ว่าจะมีกิจกรรมของศูนย์เรียนรู้มากมาย มีการทำกิจกรรมมากมาย แต่ก็ยังไม่สามารถแก้ปัญหาได้หมด บางปัญหาก็ดูเหมือนว่าจะทวีความรุนแรงมากขึ้น โดยเฉพาะในช่วงที่ภาวะเศรษฐกิจที่ย่ำแย่ในปัจจุบัน ดังนั้นแกนนำหมู้บ้านโดยพี่บุเรง พี่สุจิน และหมอสมบูรณ์ ได้มีความเห็นร่วมกันว่า การขับเคลื่อนหมู่บ้านตามวิสัยทัศน์ที่ชาวบ้านได้ร่วมกันกำหนดนั้น จะต้องมีการจัดตั้ง "สภาผู้นำหมู่บ้าน" ขึ้น เพื่อผลักดันแผนดังกล่าวอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะคุณสุจิน ซึ่งพื้นเพเป็นคนไม้เรียง มีประสบการณ์ในการทำแผนแม่บทชุมชนและสภาผู้นำของตำบลไม้เรียง ร่วมกับน้าประยงค์ รณรงค์ จนกลายเป็นต้นแบบไปทั่วประเทศ ก็มองเห็นว่า จำเป็นที่จะต้องมีสภาผู้นำหมู่บ้านขึ้นมาขับเคลื่อน

จัดตั้งสภาผู้นำหมู่บ้านกันเองอย่างน่าสนใจ

สภาผู้นำหมู่บ้านได้มีการกำหนดวัตถุประสงค์ในการจัดตั้งไว้ดังนี้

๑. เพื่อเป็นเวทีชาวบ้านในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้การถ่ายทอดประสบการณ์ ของผู้รู้ในท้องถิ่นจากสาขาต่าง ๆ ที่มีอยู่มาใช้ให้เต็มศักยภาพ
๒. เพื่อให้เป็นศูนย์ข้อมูลต่าง ๆ ที่รวบรวมปัญหา ความต้องการของราษฎรในทุกครอบครัว ทุกหมู่บ้าน มาร่วมกันคิดวางแผนการแก้ปัญหาการพัฒนาในส่วนที่ ชุมชนสามารถดำเนินการได้เอง และส่งให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการในส่วนที่เกินขีดความสามารถของชุมชน
๓. เพื่อเป็นองค์กรประสานงานระหว่างหน่วยงานต่าง ๆ ทั้งภาครัฐและเอกชน
๔. เพื่อแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างหมู่บ้านกับชุมชนอื่น ๆ ทั่วประเทศ

สภาผู้นำ ฯ นั้นสมาชิกประกอบด้วย ผู้ที่ได้รับการคัดเลือกมาจากกลุ่มบ้าน เป็นผู้รู้ ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้นำกลุ่มองค์กร ผู้ใหญ่บ้าน อบต. กรรมการหมู่บ้าน พี่สุจินบอกว่า สภาผู้นำหมู่บ้านที่นี้ไม่เหมือน "สภาองค์กรชุมชน" ตาม พรบ. สภาองค์กรชุมชน ที่ห้ามไม่ให้สมาชิก อบต. หรือเทศบาล เข้ามาร่วมเป็นสมาชิก เพราะต้องการให้เป็นสภาของทุกฝ่ายอย่างแท้จริง ไม่เว้นแม้แต่นักการเมืองท้องถิ่น

อำนาจหน้าที่ของสภา ฯ ตามข้อบังคับของ สภาผู้นำหมู่บ้านบ่อน้ำซับ ซึ่งมีการทำเป็นลายลักษ์อักษรอย่างชัดเจน ระบุไว้ว่า ทำหน้าที่ในการแต่งตั้งคณะกรรมการบริหาร และคณะกรรมการฝ่ายต่าง ๆ รวมทั้งการพิจารณาอนุมัติแผนงานและโครงการต่าง ๆ ที่คณะกรรมการบริหารเสนอ และพิจารณาอนุมัติงบประมาณรายรับรายจ่ายประจำปีที่คณะกรรมการบริหารจัดทำ รวมทั้งการอนุมัติการเปลี่ยนแปลงข้อบังคับ

โครงสร้างของสภา ฯ แบ่งออกเป็น ๒ ส่วน ฝ่ายบริหาร เรียกว่า "คณะกรรมการบริหาร" มีจำนวน ๑๕ คน มาจากการเลือกันเองของสมาชิก มีประธาน ๑ คน รองประธานฝ่ายบริหาร ๑ คน และรองประธานฝ่ายการศึกษาและเศรษฐกิจ ๑ คน มีเลขานุการ ๑ คน ผู้ช่วยเลขานุการ ๑ คน ที่เหลือเป็นกรรมการบริหาร กรรมการบริหารอยู่ในตำแหน่งคราวละ ๔ ปี เมื่อครบสองปีแรกจับฉลากออกกึ่งหนึ่ง และเลือกมาแทน คนที่ออกไปสามารถกลับมาเป็นใหม่ได้อีก คณะกรรมการบริหารมีหน้าที่หลักคือการจัดแผนพัฒนาหมู่บ้านและการจัดทำโครงการจัดหางบประมาณ ประสานหน่วยงานต่าง ๆ และจัดการประชุมสภาผู้นำ ฯ ทุกเดือน

จากคณะกรรมการบริหารจะมีการแต่งตั้ง "คณะกรรมการฝ่าย" เพื่อทำหน้าที่ในการรวบรวมข้อมูลจัดลำดับความสำคัญ และทำร่างแผนงานโครงการของแต่ละฝ่ายเสนอคณะกรรมกาบริหาร รวมทั้งการติดตามรายงานและประเมินผลการดำเนินงานด้วย มีวาระในการดำรงตำแหน่ง ๒ ปี

อีกฝ่ายหนึ่งคือ ฝ่ายสภา มีสมาชิก ๑๕ คน เท่ากัน มีหน้าที่ในการอนุมัติแผนงานและโครงการตามที่ฝ่ายบริหารเสนอ มีอดีตผู้ใหญ่บ้านเป็นประธาน

สภาผู้นำหมู่บ้านดำเนินงานมาได้ประมาณ ๓ ปี มีการประชุมเป็นประจำทุกเดือน มีการดำเนินงานศูนย์การเรียนรู้ต่าง ๆ ให้เข้มข้นมากขึ้น มีการนำโครงการต่าง ๆ ของรัฐบาลที่สนับสนุนชุมชนเข้าสู่การหารือ เช่น โครงการอยู่ดีมีสุข โครงการ SML ทำให้ได้โครงการที่มีประสิทธิภาพและที่สำคัญผ่านกระบวนการร่วมคิดของชุมชนอย่างทั่วถึง

ขยายผลสภาหมู่บ้านสู่ตำบล

บทเรียนของคุณสุจิน จากการจัดตั้งสภาผู้นำตำบลไม้เรียง เห็นว่าสภาผู้นำในระดับตำบลนั้นไม่เพียงพอ จำเป็นที่จะต้องมีสภาผู้นำในระดับหมู่บ้านด้วย เพื่อเสริมให้งานระดับหมู่บ้านให้เข้มข้น ซึ่งถือว่าเป็นระดับพื้นฐานเข้มแข็งด้วย โดยที่ในขณะนี้ที่ไม้เรียงเองก็กำลังจัดตั้งสภาในระดับหมู่บ้านอยู่

ดังนั้นเมื่อคุณสุจินได้มีโอกาสเสนอแนวความคิดนี้ต่อกรมพัฒนาชุมชน กรมพัฒนาชุมชนเกิดความสนใจอย่างมากจึงซื้อความคิดทันที และยินดีให้การสนับสนุนการจัดตั้งสภาผู้นำหมู่บ้านทุกหมู่บ้านในตำบลขุนทะเล และกำหนดให้ตำบลขุนทะเลเป็นตำบลนำร่องในเรื่องสภาผู้นำหมู่บ้าน

กระบวนการในการขยายผลนั้นพี่บุเรง ถอดประสบการณ์จากการตั้งสภาผู้นำ ฯ ของบ้านบ่อน้ำซับ ว่าจะต้องมีเวลาในการพูดคุยทำความเข้าใจกับแกนนำของแต่ละหมู่บ้าน อย่างน้อยประมาณ ๕ คน แล้วจากนั้น ค่อย ๆ ขยายออกไป ทั้งนี้จะมีการอบรมเพื่อเตรียมความพร้อมในวันที่ ๒๗ - ๒๙ พฤษภาคม ๒๕๕๑ นี้

ต่อคำถามที่ว่า การจัดตั้ง "สภาผู้นำหมู่บ้าน" จะมีการต่อต้านจาก อบต. หรือ ผู้ใหญ่บ้าน หรือไม่ เพราะแกนนำเหล่านั้นอาจมองว่า เป็นเรื่องซ้ำซ้อนเพราะมีผู้ใหญ่บ้านและกรรมการหมู่บ้าน รวมทั้ง อบต. อยู่แล้ว จะต้องมีสภาผู้นำฯ อีกทำไม จากประสบการณ์ของบ้านบ่อน้ำซับพี่บุเรงเล่าว่า ไม่มีการต่อต้านเลย เพราะอบต. และ ผญบ. คิดว่า สภาผู้นำฯ มาช่วยทำงานมากกว่า ทำให้เบาแรงมากขึ้น เพราะโครงการต่าง ๆ ถ้าผู้ใหญ่บ้านหรือ อบต. ต้องดันอยู่คนเดียวก็เหนื่อยหรือไม่สำเร็จ การมีสภาผู้นำ ฯ จะทำให้เกิดการช่วยกันคนละไม้คนมือ ไม่หนักแรงผู้นำจนเกินไป และอบต. และผญบ. ก็มาร่วมอยู่ในสภาผู้นำ ฯ ด้วย

กรณีของบ้านบ่อน้ำซับ ที่เริ่มจากการทำแผนแม่บทชุมชนอย่างเอาจริงเอาจังผ่านกระบวนการต่าง ๆ จนแผนเสร็จเรียบร้อย และนำแผนสู่การปฏิบัติด้วยการตั้ง "ศูนย์เรียนรู้ชุมชน" เพื่อขยายแนวคิดและความรู้ในการพึ่งตนเองให้มากขึ้น จนกระทั่งนำมาสู่การจัดตั้ง "สภาผู้นำหมู่บ้าน" ซึ่งเป็นเวทีรวมปัญญาของชุมชนเพื่อนำสู่ ความสุขร่วมกับของชุมชน ซึ่งกำลังจะได้รับการขยายไปทั้งตำบลนั้น เป็นกรณีตัวอย่างการพัฒนาตัวเองของชุมชนอย่างต่อเนื่อง ที่น่าสนใจน่าศึกษาติดตามเป็นอย่างยิ่ง เพราะอาจเป็นทางออกให้กับสังคมที่กำลังต้องการลดการแบ่งแยกขั้วแบ่งพวกกันอยู่ในขณะนี้

มานะ ช่วยชู
โครงการดับบ้านดับเมือง

Share