17 December 2025
847
ผู้รายงานพิเศษ UN เตือนสถานการณ์คุกคามนักปกป้องสิทธิชุมชนภาคตะวันออก ชี้ปัญหาเชิงโครงสร้าง EEC กระทบสิทธิ-ความปลอดภัยผู้ลุกขึ้นปกป้องสิ่งแวดล้อม
แมรี ลอว์เลอร์ (Mary Lawlor) ผู้รายงานพิเศษแห่งสหประชาชาติว่าด้วยสถานการณ์นักปกป้องสิทธิมนุษยชน เปิดเผยหนังสือสื่อสารถึงรัฐบาลไทย แสดงความกังวลอย่างร้ายแรงต่อการข่มขู่เอาชีวิตและการคุกคามที่ทวีความรุนแรงต่อนักปกป้องสิทธิมนุษยชนด้านสิ่งแวดล้อมในภาคตะวันออกของประเทศไทย โดยระบุว่าเหตุการณ์ดังกล่าวไม่ใช่กรณีเฉพาะราย แต่เป็นส่วนหนึ่งของรูปแบบการตอบโต้คุกคามต่อชุมชนที่ลุกขึ้นปกป้องทรัพยากร สิ่งแวดล้อม และวิถีชีวิตของตนเอง ภายใต้โครงสร้างการพัฒนาเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC)
หนังสือสื่อสารดังกล่าวกล่าวถึงกรณีของ นายจร เนาวโอภาส และ นายสุเมธ เหรียญพงษ์นาม นักปกป้องสิทธิมนุษยชนภาคตะวันออก ซึ่งทำงานตรวจสอบผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพจากโครงการอุตสาหกรรมในพื้นที่ภาคตะวันออก และเผชิญกับภัยคุกคามต่อความปลอดภัยอย่างต่อเนื่องจากการทำหน้าที่ดังกล่าว
นักปกป้องสิทธิชุมชน กับความเสี่ยงที่ต้องแลก
นายจร เนาวโอภาส เป็นนักปกป้องสิทธิมนุษยชนและแกนนำกลุ่มอาสาสมัครพิทักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม หมู่บ้านหนองแหน ฉะเชิงเทรา ทำงานร่วมกับชุมชนหลายหมู่บ้านที่ได้รับผลกระทบจากมลพิษสะสมมาเป็นเวลานาน บทบาทสำคัญของเขาคือการรวบรวมข้อมูล ตรวจสอบ และแจ้งหน่วยงานรัฐเกี่ยวกับปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลต่อสุขภาพและวิถีชีวิตของประชาชน
ผู้รายงานพิเศษฯ ระบุว่า นายจรเผชิญกับการกดดัน การเฝ้าติดตาม และข้อมูลเกี่ยวกับภัยคุกคามต่อชีวิต อันเกี่ยวเนื่องโดยตรงกับการทำงานด้านสิ่งแวดล้อมของเขา โดยกรณีนี้ยิ่งสะท้อนความน่ากังวล เนื่องจากในอดีต พี่ชายของเขา นายประจบ เนาวโอภาส หรือ ผู้ใหญ่จบ ซึ่งทำงานด้านการตรวจสอบปัญหาสิ่งแวดล้อมเช่นเดียวกัน ได้ถูกลอบสังหารในปี 2556 และคดียังไม่สามารถสร้างความเชื่อมั่นด้านความยุติธรรมได้อย่างแท้จริง
ขณะที่ นายสุเมธ เหรียญพงษ์นาม เป็นนักปกป้องสิทธิมนุษยชนและแกนนำกลุ่มชาวบ้านในจังหวัดปราจีนบุรี ซึ่งรวมตัวกันเพื่อปกป้องชุมชนจากผลกระทบด้านมลพิษทางน้ำและอากาศในพื้นที่อุตสาหกรรม นายสุเมธมีบทบาทในการติดตาม ตรวจสอบ และสื่อสารปัญหาที่เกิดขึ้นกับหน่วยงานรัฐมาอย่างต่อเนื่อง
ตามข้อมูลที่ถูกรายงานต่อสหประชาชาติ นายสุเมธและสมาชิกในเครือข่ายต้องเผชิญกับการเฝ้าติดตาม การคุกคาม และภัยคุกคามต่อความปลอดภัยส่วนบุคคลอย่างต่อเนื่อง ซึ่งสร้างบรรยากาศแห่งความหวาดกลัวต่อการใช้สิทธิและเสรีภาพในการปกป้องชุมชนของตนเอง
ปัญหาเชิงโครงสร้างของ EEC กับสิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ถูกบั่นทอน
ผู้รายงานพิเศษแห่งสหประชาชาติชี้ว่า กรณีคุกคามนักปกป้องสิทธิในภาคตะวันออกต้องพิจารณาในบริบทเชิงโครงสร้างของการพัฒนาเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ซึ่งมีการใช้อำนาจพิเศษและกระบวนการอนุญาตโครงการที่เร่งรัด ส่งผลให้การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและการมีส่วนร่วมของชุมชนถูกจำกัดหรืออ่อนแอลง
โครงสร้างดังกล่าวเอื้อให้เกิดการสะสมของมลพิษในพื้นที่ใกล้ชุมชน แหล่งน้ำ และพื้นที่เกษตรกรรม ขณะเดียวกัน ผู้ที่ลุกขึ้นมาเปิดโปงหรือเรียกร้องความรับผิดชอบกลับต้องเผชิญกับการคุกคาม การดำเนินคดี และความไม่ปลอดภัยในชีวิต โดยไม่มีระบบคุ้มครองที่มีประสิทธิภาพเพียงพอจากรัฐ
เรียกร้องรัฐคุ้มครองนักปกป้องสิทธิอย่างเร่งด่วน
ผู้เชี่ยวชาญแห่งสหประชาชาติเน้นย้ำว่า รัฐมีพันธกรณีตามกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศในการคุ้มครองนักปกป้องสิทธิมนุษยชน รับประกันความปลอดภัย และสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการใช้สิทธิในการแสดงออก การมีส่วนร่วม และการปกป้องสิ่งแวดล้อมโดยปราศจากความกลัว
สถานการณ์ของนายจร เนาวโอภาส และนายสุเมธ เหรียญพงษ์นาม สะท้อนให้เห็นว่า การพัฒนาเศรษฐกิจที่ละเลยสิทธิมนุษยชนและเสียงของชุมชน ไม่เพียงสร้างความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อม แต่ยังบ่อนทำลายหลักนิติธรรม ความปลอดภัยของประชาชน และสิทธิขั้นพื้นฐานในการมีชีวิตอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ดี
