ชวนเรียนรู้ “เข็นฝ้ายเดือนหงาย” ฟื้นภูมิปัญญาท้องถิ่น สานความสัมพันธ์ชุมชนรอบเหมืองทองคำ จ.เลย ผ่านโรงเรียนทอผ้าฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติชุมชน

โรงเรียนทอผ้าฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติชุมชน เปิดรับสมัครผู้สนใจเข้าร่วมกิจกรรมเรียนรู้การเข็นฝ้าย ระหว่างวันที่ 12–13 ธันวาคม 2569 ณ ศูนย์ทอผ้าต่อต้านเหมืองแร่ ตำบลเขาหลวง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย ชวนย้อนรอยภูมิปัญญาการเข็นฝ้ายที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมชุมชน 6 หมู่บ้านรอบเหมืองแร่ทองคำ พร้อมเรียนรู้ประวัติศาสตร์การต่อสู้ของชุมชนและแนวคิดการฟื้นฟูธรรมชาติและชีวิตหลังได้รับผลกระทบจากเหมืองแร่

การเข็นฝ้ายไม่ใช่เพียงกระบวนการผลิตเส้นใยเพื่อใช้ทอผ้า แต่ยังเป็นภูมิปัญญาที่เชื่อมโยงผู้คนเข้าด้วยกัน สะท้อนความสัมพันธ์ วิถีชีวิต และความทรงจำร่วมของคนในชุมชน ดังเรื่องเล่าของ “ยายแอ๋ว” หนึ่งในครูผู้สอนวิชาเข็นฝ้าย ที่ถ่ายทอดความทรงจำเกี่ยวกับการ “เข็นฝ้ายเดือนหงาย” ในอดีต

เมื่อถึงฤดูหนาว หลังจากเก็บเกี่ยวข้าวและนำข้าวขึ้นเล้าแล้ว หญิงสาวในหมู่บ้านมักชักชวนกันมาก่อกองไฟตั้งแต่หัวค่ำ เตรียมขุดมันและเผือกมาเผากินเป็นของว่าง ก่อนจะนั่งล้อมวงเข็นฝ้ายในคืนพระจันทร์เต็มดวง เสียงหลาเข็นฝ้ายที่หมุนเป็นจังหวะส่งเสียงหวีดแว่วไปในยามค่ำคืน กลายเป็นสัญญาณชักชวนให้หนุ่ม ๆ จากหมู่บ้านใกล้เคียงเดินตามเสียงมาร่วมวง บางคนนำแคนมาเป่าเป็นเสียงดนตรีสร้างความสนุกสนาน ผู้คนจะนั่งพูดคุยและทำกิจกรรมร่วมกันจนดึกดื่น ก่อนจะแยกย้ายกลับบ้านเมื่อไอน้ำค้างเริ่มปกคลุมและอากาศหนาวเย็น

เรื่องเล่าดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า การเข็นฝ้ายเป็นมากกว่าทักษะงานฝีมือ แต่เป็นพื้นที่ทางสังคมที่เปิดโอกาสให้ผู้คนได้พบปะ แลกเปลี่ยน และสร้างความสัมพันธ์ระหว่างกัน อย่างไรก็ตาม เมื่อกาลเวลาผ่านไป วัฒนธรรมการปลูกฝ้ายและการเข็นฝ้ายด้วยมือค่อย ๆ เลือนหายไปจากชีวิตประจำวัน เช่นเดียวกับวิถีชีวิตและระบบนิเวศของชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากการทำเหมืองแร่ทองคำ

การจัดกิจกรรมครั้งนี้จึงมุ่งชวนผู้คนกลับมาทำความรู้จักภูมิปัญญาการเข็นฝ้ายอีกครั้ง ควบคู่กับการเรียนรู้ประวัติศาสตร์การต่อสู้ของชุมชน วิถีชีวิตก่อนการเปิดเหมือง และความหวังในการฟื้นฟูธรรมชาติและความสัมพันธ์ของผู้คน โดยมองว่าการฟื้นฟูชุมชนไม่ได้หมายถึงเพียงการฟื้นคืนระบบนิเวศที่ได้รับความเสียหายเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการนำองค์ความรู้ ความทรงจำ และวิถีชีวิตที่เคยผูกพันกับผืนดินกลับคืนมาด้วย

ผู้เข้าร่วมจะได้เรียนรู้เกี่ยวกับฝ้ายท้องถิ่นทั้ง 10 สายพันธุ์ พร้อมลงมือปฏิบัติจริงผ่านกิจกรรมเก็บฝ้าย อิ้วฝ้าย ดีดฝ้าย และฝึกใช้ “หลาเข็นฝ้าย” เครื่องมือโบราณที่เปลี่ยนปุยฝ้ายให้กลายเป็นเส้นใยด้วยมือของตนเอง โดยมีครูภูมิปัญญาในชุมชนร่วมถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์

รายละเอียดกิจกรรมและการสมัคร

• กิจกรรม: โรงเรียนทอผ้าฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติชุมชน (เรียนรู้การเข็นฝ้าย)

• วันที่: 12–13 ธันวาคม 2569

• สถานที่: ศูนย์ทอผ้าต่อต้านเหมืองแร่ ตำบลเขาหลวง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย

• รับสมัคร: ตั้งแต่วันนี้ถึงวันที่ 30 พฤศจิกายน 2569

• จำนวนผู้เข้าร่วม: จำกัดเพียง 3 คน

• ค่าใช้จ่าย: 4,500 บาท/คน รวมค่ารถรับ–ส่ง อาหาร ที่พักโฮมสเตย์ในชุมชน 1 คืน และอุปกรณ์สำหรับการเข็นฝ้าย

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม

• โทรศัพท์ / WhatsApp: 086-231-7879 (มะปราง)

• อีเมล: Maprang@radicalgrandmacollective.org

• Facebook: กลุ่มตำหูกบ้านนาหนองบง - สู้เหมือง

สมัครเข้าร่วมกิจกรรม: https://forms.gle/sMAnAe9bphY2gzZU6

ร่วมเรียนรู้ภูมิปัญญาจากมือของคนในชุมชน และทำความเข้าใจว่าการฟื้นฟูชีวิตและธรรมชาติ อาจเริ่มต้นได้จากการกลับมารื้อฟื้นความทรงจำ ความสัมพันธ์ และวิถีชีวิตที่เคยผูกพันกับผืนดินอีกครั้ง